3 Resten van de Naarder Zeehaven, Henk Schaftenaar.
10 De poepdoos, Frans de Gooijer. tekst
13 Bodemkundig onderzoek in de tuin van het burgerweeshuis, Henk Schaftenaar.
17 Voormalige winkels en bedrijfjes in de vesting, Freek Udo.
24 Boerderijen in de vesting, Frans de Gooijer.
28 De vlooienplaag, Th. G. Baalman.
32 Het groot Arsenaal, D. Franzen.
38 Het burgerweeshuis, (uit het boek van Dr. J.F. van Hengel).
41 De naamloze molen op het Bastion Nieuw Molen, J.A. Versteeg.
45 Vierkantjes loopen, J.P. Enklaar.
46 Naarden in de twintiger jaren (I), P.A. de Roos.
51 Voetbal toen, Coen Mulder.
63 Van klooster tot kazerne, Henk Schaftenaar.
69 Het garnizoen, J. Vera.
79 De weeshuiskazerne, R.A.B. Oosterhuis.
80 Afbeelding penning ‘Inname van Naarden 1673’, Redactie.
82 De Oude Haven, Th. G. Baalman.
92 Het leprozensieckhuis, D. Franzen.
97 De sociëteit, P.A. de Roos.
103 De huisvesting van de Naardense bejaarden, J.G. Kroonenburg.
108 Het diaconieweeshuis, (uit het boek van Dr. J.F. van Hengel).
109 Het Paradijs, Frans de Gooijer. tekst
115 Het sprookje van Hans en Grietje, Th. G. Baalman.
118 Joodsche kinderen in veilige haven te Naarden, F. Udo.
124 Eeuwig durend ........ (notulen gemeenteraad), Redactie.
125 De Naardermeer, Ir. P.M. Vrijlandt.
127 Hier verhuurt men paarden en rijtuigen, (uit Onze Voortrekkers, Charles Boissevain).
128 Schuilplaatsen in de bedekte weg der Vesting Naarden, K. Onrust
1 De schaatstocht naar Marken, Coen Mulder.
9 De Voorwaarts, Veronica Smelt.
11 Uijver of Vuijver Henk Schaftenaar.
13 Belcampo, Redactie.
14 De molens in de polder, J.A. Versteeg.
20 Naarden in de twintiger jaren (II), P.A. de Roos.
25 Boko, Th. G. Baalman.
31 Een onopgemerkt gevolg, Kl. Sierksma.
34 De orgels van de grote kerk, J.G. Kroonenburg.
41 Een locomotief verdwijnt in de Karnemelksloot, F.J.H. Marquenie.
48 Huisnamen in de vesting, Henk Schaftenaar.
51 Dirk F. Tersteeg en zijn tuinontwerpen, A.P. Kooyman-van Rossum.
57 Een referendum in Naarden, F. Udo.
63 De stadspompen, Schaver.
66 De hongerwinter, Coen Mulder.
74 Het Hof van Hollandt, Redactie.
76 De Eendracht op Bastion Nieuw Molen, Henk Schaftenaar.
77 Personenvervoer in 1700, Redactie.
78 Onderduikers na 50 jaar boven water, F.J.H. Marquenie.
81 Twee hofsteden in de Naardermeer, Henk Schaftenaar.
86 De toren van de Grote Kerk, J.G. Kroonenburg.
91 De locomotief, de munitietrein en het Ministerpark, J. Giel.
95 Rond de aanleg van de Rijksweg, A.C. Slinger.
99 Inventaris Grutmolen, Redactie.
100 Als het verkeer eischen stelt.., Redactie.
102 De Barnde Post, Henk Schaftenaar.
104 Toen de kantkoek nog een kwartje de kilo was, E. Bakker.
108 De Naardense stadhuizen (1), J.A. Versteeg.
113 Op de zolder van het burgerweeshuis
115 Naarden en de literatuur (1) Willem Arondeus, J.F. Paardenkooper.
117 Onverwachte vondsten, H. Poolman.
121 Een kwestie van nomineren, T. van Bochove.
130 Naarden in de twintiger jaren (III), P.A. de Roos
135 Door oefening beter, Redactie.
136 De laatste stuiver, het hof en het huis van de aanslag, Henk Schaftenaar.
139 Een succesvolle leerling van de Mulo in de vesting, F.J.H. Marquenie.
140 Stichting Vijverberg, Redactie.
142 De huisbaas, Th. G. Baalman.
146 De klokken van de toren, J.G. Kroonenburg.
151 Naarden en de literatuur (2) Marianne Philips, J.F. Paardenkooper.
153 De Naardense stadhuizen (2), J.A. Versteeg.
1 Comenius tussen Amsterdam en Naarden, Steven Poolman.
7 Comenius op de Hofstede Berghuysen?, Henk Schaftenaar.
9 Johannes de klokkenmaker, Redactie.
11 De man met de emmer, F.J.H. Marquenie.
14 Beelden uit mijn kinderjaren, Nellij Bakker.
17 De brand van de Grote Kerk in 1943, J.G. Kroonenburg.
19 Met de bus van ‘C.P.C.’, Redactie.
22 De Naardense stadhuizen (3), J.A. Versteeg.
28 Een indruk van Naarden en Bussum in 1828, Redactie.
31 Naarden en de literatuur (3) Jan Prins, J.F. Paardenkooper.
33 Muizenval ging gepaard met muizenissen, F.J.J. de Gooijer. tekst
37 Het voetpad naar Valkeveen, Henk Schaftenaar.
41 Naarden en de literatuur (4) Frederik van Eeden (1860-1932), J.F. Paardenkooper.
46 Nooit vergeten, H.M. Fesevur-van Bergen Walraven.
48 Over bakkerijen in Naarden, A.C. Slinger.
52 De munitietrein van 30 november 1944, G.J. Komen.
58 Bij Muiden linksaf, Piet Visser.
61 Landgoed Flevorama, Henk Schaftenaar.
66 Welke onderdelen lagen er ooit in Naarden?, J. Vera.
68 Oud Valkeveen, Redactie.
70 Een ontdekking, Steven Poolman.
72 De zeebrug, F.J.H. Marquenie.
74 Belevenissen in en om Naarden, P.A. de Roos.
78 Het kot onder de toren, J.G. Kroonenburg.
80 De bijenschans bij de Eukenberg, Henk Schaftenaar.
81 Beroemde voorzaten, F.A. Buis.
88 Je kon er van de vloer eten..., Martin Pouw.
93 Drafna, Henk Schaftenaar.
97 Een spotprent: Charles Boissevain op Drafna, Freek Udo.
98 De Waalse kerk te Naarden (1652-1820), Steven Poolman.
102 De mijn, Th. G. Baalman.
107 De Aalberg, Henk Schaftenaar.
108 De geschiedenis van het familiebedrijf Koudijs, D. Koudijs.
113 Naarden en de literatuur (5) Hans Lodeizen (1924-1950), J.F. Paardenkooper.
116 Een teken van zorg; Bestrijding van armoede in Naarden in 1786, T. van Bochove.
121 Zouaven uit Naarden, G.L. de Boer en F. Udo.
126 De waterstaatskerk in de Gasthuisstraat, Henk Schaftenaar.
130 De Katrepel, Redactie.
131 De grote brand van 1904, Redactie.
134 De oudste Naardense scheepvaartwegen, Redactie.
140 De bliksem die terug komt, F.J.H. Marquenie.
142 Crisisjaren, P.A. de Roos.
146 Vondsten uit de haven, Henk Schaftenaar.
148 Oud Bussem, Redactie.
153 Naarden en de literatuur (6) P.C. Hooft (1581-1647), J.F. Paardenkooper.
157 De uitmoording van Naarden vanuit het dagboek van broeder Wouter Jacobsz, Redactie.
1 Naarden en de Kringenwet, C.G. Scheltema.
11 Vroegste herinneringen, Th. G. Baalman
14 Naarden en de literatuur (7) E.J. Potgieter (1808-1875), J.F. Paardenkooper.
17 De collectie Schimmel in het Stadsarchief, Ineke Inglot.
22 Over de Naardense snoepwinkeltjes, A.C. Slinger.
26 De klokken van het stadhuis, J.A. Versteeg.
27 Logement De Doelen, Redactie.
29 De familie Vuijst en Naarden, Paulus Vuijst.
34 Een milieubericht uit 1893, Redactie.
35 De Oostwalstraat, het telegraafkantoor en het stadsziekenhuis, Henk Schaftenaar.
38 Een plakette bij de Utrechtse Poort, Redactie.
39 De familie Van Gelder, Wim Fecken.
41 De arrestatie van verzetsstrijders nabij Valkeveen, F. Slootman.
46 Een Naardense hondepenning, G.L. de Boer sr.
48 Berichten over de bouw van de Vesting Naarden (1679-1682), Henk Schaftenaar.
53 Over de Lambertus Hortensiuslaan en omgeving, J.G. Kroonenburg.
62 Johann Hufen en de Hamburgerwagen, Rob Hufen Hzn.
66 Tekens aan de wand, F.J.H. Marquenie.
70 Naarden en de literatuur (8) Jacob van Lennep (1802-1868), J.F. Paardenkooper.
74 De aanleg van de Naarder- en Muidertrekvaart, Redactie.
81 De Hamburger Post en de concurrentie, Rob Hufen Hzn.
87 Een schilderij van de familie Heshuysen, Dirk Dekema.
90 Opmerkelijk beeldje gevonden in Naarden, A. van der Valk.
93 De stalhouderij van Hendrik Jan Bos, Henk Schaftenaar.
96 Vanuit ‘de Lindeboom’, Redactie.
98 Deportaties van Naardense joden, Frans Slootman.
102 Uit het Burgerboek, J.A. Versteeg.
105 De Boerenwagen, F.J.J. de Gooijer. tekst
108 Koedijken in Naarden, Henk Schaftenaar.
110 Naarden en de literatuur (9) Willem Brandt (1905-1981), J.F.Paardenkooper.
113 Van Canada naar Naarden, Horace V. Pinhey Schneider.
116 Politietroepen in barakken op de Keverdijk, L. Schoenmaker.
120 Een gezicht op Naarden door Jacob Bolten, H. Schaftenaar.
121 Ds. Drijver en de actie voor de ‘Doorbraak’, P.J.C. Korver.
129 De munitietrein van donderdag 30 november 1944, F. Slootman.
132 De nasleep van de aanval op de munitietrein, F. Slootman.
134 Muzikanten, Th. G. Baalman.
137 Het laatste levensjaar van Comenius, R.A.B. Oosterhuis.
141 Naarden en de literatuur (10) J.P. van Rossum (1778-1856), J.F. Paardenkooper.
144 Een foto van de tweede klas (1931), A.C. Slinger.
145 Hooibouw bij de vestingboeren, F.J.J. de Gooijer. tekst (2e artikel op die webpagina)
154 Het Burgerweeshuis, Redactie.
155 Nieuw Valkeveen, Redactie.
156 De laatste Franse kostschool, Henk Schaftenaar.
1 Vrede op aarde, Th. Kamer.
2 Portret van de Naardense familie De Beus, Jan de Beus.
10 Zandbergen, De Beus en Van Rossum, Henk Schaftenaar.
13 Jan Tabak, F.A. Buis.
18 Het graf van Comenius, F.J.H. Marquenie.
24 Een trapgevel in de St. Annastraat, Redactie.
25 Naarden en de literatuur (11) Jan Vos (1620? - Amsterdam 1667), J.F. Paardenkooper.
28 De zanderij bij de Leeuwenberg, Henk Schaftenaar.
30 Zuivelwinkels op een kluit door het melkbesluit, F.J.J. de Gooijer. tekst
35 Straatvertier in de dertiger jaren, A.C. Slinger.
39 Vanuit de Promerskazerne in 1898-1899, Henk Schaftenaar.
45 Goochelaar Jan Hagoort, een bijzonder mens, Ton Cup.
52 Oorzaak en gevolg van de doorbraak van de Westbeer in december 1681, H. Schaftenaar.
56 Paul Storff de Belville, ingenieur generael, Dr. J.S. van Wieringen.
61 Bulletje en Boonestaak, F.J.J. de Gooijer. tekst
64 Het bombardement op hotel ‘Het Bosch van Bredius’, Bob Schipper.
69 De 300e verjaardag van Comenius, Henk Schaftenaar.
71 Schipbreuk bij Naarden, L.J. de Beer.
72 De ‘Lehrbatterie Naarden’, K. Onrust.
81 Naarden en de literatuur (12) Belcampo (1902-1990), J.F. Paardenkooper.
83 Oorlogsherinneringen uit het Bosch van Bredius, R.E. van Wijngaarden.
97 Over het leven op de buitenplaats Berghuis, P. Dudok van Heel-Hingst.
108 Boekje over de Naardereng, Redactie.
110 Naarden en de literatuur (13) Jan ter Gouw (1814-1894), J.F. Paardenkooper.
113 Stichting J.P. van Rossum, A.P. Kooyman-van Rossum.
116 Wroeten in de Weeshuiskazernegrond, F.J.J. de Gooijer.
121 De opheffing van de Hamburger Postwagen, Rob Hufen Hzn.
125 Naarden in 1966: herstel en verandering, P.J.C. Korver.
131 De Naardense kerkvisitatie en oude straatnamen, Henk Schaftenaar.
134 De brand in de vetfabriek, Redactie.
137 ‘Oma’s Weeshuis verhaal’, Dirk Dekema.
140 Herinneringen aan kampeerterrein Oud Valkeveen, L. Luhrs.
151 Zwarteweg 86: ‘De Bonte Hond’, Ton Cup.
153 Naarden in 1672 en 1673, T. Pluim.
158 Beschilderde tongewelven in Noordhollandse kerken, J.G. Kroonenburg.
160 Onder- en opgedoken palen, F.J.J. de Gooijer.
161 Naarden’s jubelfeest in 1864, Redactie.
172 Een gehalveerd monument in de Cattenhagestraat, Redactie.
175 De Roomboterfabriek, Henk Schaftenaar.
1 Het huis ‘Heerlijkheid’ (1), A.P. Kooyman-van Rossum.
8 Onder nul over het Gooimeer, Coen Mulder.
17 Met ‘Keizer Otto’ naar Praag, G.W. Groenhart.
22 Cornelis Springer en zijn schilderijen van Naarden, J.G. Kroonenburg.
26 Naarden en de literatuur (14) Joost van den Vondel en Naarden?, J.F. Paardenkooper.
29 Een terugblik op de Marktstraat (1), A.C. Slinger.
35 Het einde van locomotief DR 55 3231, H. Waldorp.
39 De zoons Palm wel gevallen, maar niet gesneuveld, J. Nuis.
40 Een stokoude ‘dooiebus’, Henk Schaftenaar.
41 Herinneringen aan het Postkantoor van Naarden, J.J. Groen.
52 De Roelofslaan (Valkeveenselaan) 1838-1922, Henk Schaftenaar.
59 Naarden en de literatuur (15) Herman Pieter de Boer, J.F. Paardenkooper.
61 Tussen Spoorweg en Rijksweg tijdens de Spoorwegstaking 1944-’45, H. Waldorp.
65 Een terugblik op de familie Kuhn, A.P. Kooyman-van Rossum.
71 Naarden gaat met haar tijd mee, F.J.J. de Gooijer. tekst
74 Een terugblik op de Marktstraat (2), A.C. Slinger.
81 Een kort overzicht van de geschiedenis van de militaire vesting Naarden, David Kips.
95 De Zeekade ten westen van Fort Ronduit, Henk Schaftenaar.
101 De rozen- en vruchtbomenkwekerij van G.A. van Rossem te Naarden, A.P. Kooyman-van Rossum.
111 Vraagtekens bij het portret van pater Wynter, J.G. Kroonenburg.
115 De Onderduiker, F.J.J. de Gooijer. tekst
120 Fokker, recruut in Naarden, Redactie.
121 Het bruggetje in de Meentweg, Henk Schaftenaar.
133 Spel wijkt voor blik, F.J.J. de Gooijer. tekst
137 Naarden en de literatuur (16) Vonne van der Meer, J.F. Paardenkooper.
139 Amerikaanse smalspoorlocomotieven op de baan van de Hofstede Oud Bussem, J.W. Montenberg e.a.
143 Hoe komt de J. Van Woensel Kooijlaan aan haar naam?, A.P. Kooyman-van Rossum.
153 Een erfenis van de erfgooiers terug in de Vesting, F.J.J. de Gooijer.
156 Woontoestanden in de jaren twintig te Naarden, Henk Schaftenaar.
1 Gezicht op Naarden vanaf Zandbergen, Henk Schaftenaar.
2 Door het labyrint van R, Coen Mulder.
16 Het huis ‘Heerlijkheid’ (2), A.P. Kooyman-van Rossum.
21 Drie landkaarten van ‘t Gooi uit het begin van de 18e eeuw, F.J.J. de Gooijer.
28 Naarden en de literatuur (17) Willem Jan Otten, J.F. Paardenkooper.
30 De beledigde burgemeester, Redactie.
34 Heibel in het logement ‘Luis aan de ketting’, Redactie.
38 Eppie de Houten Bommert, Th. G. Baalman.
41 Naardens roem (1) Lambertus Hortensius (1500-1574), J.F. Paardenkooper.
44 Het boomkwekersgeslacht Jurrissen in Naarden, S.P. Jeanne Foreman.
52 ‘Water de brij met stroop erbij’ Herinneringen van Jannetje Brands-Bakker, Henk Schaftenaar.
61 Een erfenis van de familie Dudok van Heel - Hun landhuizen in het parkgebied van Naarden, A.P. Kooyman-van Rossum.
81 De betekenis van de familie De Roeper voor Naarden, Rob Hufen Hzn.
90 Naardens roem (2) Jan Christiaan Poortenaar (1886-1958), J.F. Paardenkooper.
92 De kaart van Fabius, Henk Schaftenaar.
96 Het Ronduit: een fort tussen Naarden en de Zuiderzee, David Kips.
121 De evacuatie van de vesting Naarden in mei 1940, F.J.J. de Gooijer.
127 D.F. Tersteeg 1876-1942, tuin- en landschapsarchitect te Naarden, A.P. Kooyman-van Rossum.
141 Japie Meijer, Th. G. Baalman.
144 Naardense kwekerijen, J.G. Kroonenburg.
156 Het archief van ‘een oude Soos in Naarden’, Ineke Inglot.
1 ‘Vergane glorie’ ofwel winkeltjes uit de jaren dertig in de Vesting (1`), A.C. Slinger.
10 Ter gelegenheid van de restauratie van Flevorama, Henk Schaftenaar.
22 De Voorstelling Naarden en andere Buitenwerken van de Vesting, Dr. J.S. van Wieringen.
41 Dagboek 1940-1945 van een Naarder, M. Langelaar.
51 De razzia in het najaar van 1944 te Naarden, Redactie.
59 De Koninklijke Marine en de verdediging van Naarden 1914-1918, Th. van der Plas.
68 Van sterrebos tot villapark ‘De Stukken’, A.P. Kooyman-van Rossum.
78 De Broodoorlog van Bussum tegen Naarden in 1764, Martin Heyne.
81 Gustav Mahler in Naarden, J.H. Giskes.
88 Tekeningen van een 18e eeuwse schooljongen uit Naarden, Redactie.
93 Het eerste jaar van de Bataafsche Vrijheid te Naarden, H. Poolman.
100 De oorsprong van het oventje in het Burgerweeshuis, Rob Hufen Hzn.
104 Naardens roem (3), Eppo Doeve (1907-1981), J.F. Paardenkooper.
106 Bastion Katten tot het eind van de 19e eeuw (deel I), David Kips.
116 Radio .... toen, G.W. Groenhart.
119 De badplaatsen Oud Naarden en Oud Valkeveen, Redactie.
121 De Naardense veemarkt, Henk Schaftenaar en J.A. Versteeg.
129 Het Brieglebhuis aan het Roelofslaantje, F. Udo
143 Bastion Katten tot het eind van de 19e eeuw (deel II), David Kips.
1 Naardens roem (4), J.P.J.H. Clinge Doorenbos (1884-1978), J.F. Paardenkooper.
5 Een rampentoerist in de 19e eeuw. Het bezoek van Willem de Clerq aan Naarden in 1814, David Kips.
17 Ouder in rang. Een commandoprobleempje bij Naarden;1914-1918, Th. van der Plas.
26 Herdruk unieke kaarten van de Gooise Noordflank, Henk Schaftenaar.
31 Een boedelbeschrijving van Zandbergen uit 1856, A.P. Kooyman-van Rossum.
41 De Leeuwenberg, A.P. Kooyman-van Rossum.
53 Een eeuw Rehobothschool, C. van het Maalpad.
63 Herinneringen aan Floris Vos (1871-1943), M. Tjebbes.
73 ‘Vergane glorie’ (2) De Cattenhagestraat, A.C. Slinger.
81 De Naardense Suikerfabriek, A.P. Kooyman-van Rossum.
87 Kuhn & Co, beetwortelzaadcultuur, J.G. Kroonenburg.
91 De N.V. Chemische Fabriek ‘Naarden’, 1905-1986, A.P. Kooyman-van Rossum.
108 Van Stoomweverij tot Wapenkamer. De geschiedenis van het gebouw Kooltjesbuurt 9-13 te Naarden, David Kips.
121 ‘Vergane glorie’ (3), Een terugblik op de Peperstraat, A.C. Slinger.
128 De Naardermaatlanden, F.J.J. de Gooijer. tekst
134 Pestpoeder uit de zuilen van de Grote Kerk van Naarden, J.G. Kroonenburg.
136 Kommerrust, een dierbare herinnering, S.P. Jeanne Foreman.
138 Het getijdenboek van Nyese van Keveren, Anne-Margreet As-Vijvers.
146 Drie eeuwen fluweelwerkers- en zijdeweversbus, Henk Schaftenaar.
148 Wie was Nancy? Kanttekeningen bij een briefje uit 1814, Rob Hufen Hzn.
151 Een wandeling van Zandbergen naar Berghuis, A.P. Kooyman-van Rossum.
157 De schoolgang. Toelichting bij de herinneringen van Willem Kos uit het schooljaar 1909/1910, G. Kos.
1 Het Spaanse huis in Naarden. Een monument van vaderlandse geschiedenis, David Kips.
22 Veranderingen langs de Meentweg op een kaart uit 1857, Henk Schaftenaar.
26 Het laatste klooster van Naarden: de Zusters van het Arme Kind Jezus, P.J.C. Korver.
37 Halte Abri, H.L. Groels en R. Meyn.
39 Een foto en schilderij van de boerderij Kommerrust, Redactie.
41 Knabbelen aan de vesting Naarden. De Amsterdamse Poort gesloopt, de Utrechtse behouden, Th. van der Plas.
54 De Gooische Stoomwasscherij Naarden, bijna vervlogen herinnering, G.J.M. Vlek.
64 Speelhuizen, koepels en belvédères op de landgoederen in de Gooise Noordflank, A.P. Kooyman-van Rossum.
76 De boerderij Meerlust aan de Karnemelksloot, Redactie.
85 Een terugblik op ‘de Schapenmeent’ (tuindorp Keverdijk), A.C. Slinger.
94 Van Schapenmeent tot tuindorp Keverdijk, Henk Schaftenaar.
101 De Volmolenszijde, Henk Schaftenaar.
104 Anthonius Brouwer (1827-1908), kunstschilder te Hilversum, A.P. Kooyman-van Rossum.
109 Bram de Schipper (1875-1948), Herman Harder.
114 Een tekening van Jacob Bolten ter herinnering aan de droeve gebeurtenis op 1 december 1813 in de herberg De Roskam, Henk Schaftenaar.
117 Jan Prins (1876-1948), J.F. Paardenkooper.
118 Een wandeling langs ‘de Utrechtse doorgang’, Henk Schaftenaar.
125 Het uitzicht van weleer. Speurtocht per verrekijker vanaf de Naarder toren in de jaren veertig, Coen Mulder.
139 De Nachtegaal, A.P. Kooyman-van Rossum.
143 Zeventiende-eeuwse trapschachten en wenteltrappen bij de waterpoternes van de vesting Naarden, David Kips.
149 Een terugblik op de r.k.s.v. De Meervogels, Piet de Bruijn.
153 Vakantiehuis Amsterdam-Zuid. Een oase van de Amsterdamse speeltuinjeugd aan de Oud Huizerweg te Naarden, Dick Neijssel jr.
1 In de hongerwinter, Gait Gruun (G.W. Groenhart).
5 De altaren van de Grote of Sint Vituskerk, J.G. Kroonenburg.
7 Over de loopbaan van baron C.R.T. Krayenhoff (1758-1840), Redactie.
12 Oude foto’s van Nieuw Valkeveen, Redactie.
19 De familie Thierens in burgemeestersfuncties te Naarden, Rob Hufen Hzn.
24 Keizer Napoleon Bonaparte bezoekt Naarden, Henk Schaftenaar.
27 Zicht op het broodbakkersgilde, Redactie.
33 De erfgooiersfamilie Krijnen in de vesting Naarden, F.J.J. de Gooijer.
41 Verkeer en de Vesting: van vrienden tot vijanden, Dr. J.S. van Wieringen.
57 De Naardense lommerd, Redactie.
60 Ontsnapt aan de ‘Grüne Polizei’, F.J.J. de Gooijer.
64 Over de restauratie van ‘De brand van Naarden’, J.G. Kroonenburg.
68 ‘Langcat-Bussum’... te Naarden. Een terugblik op de Emaillefabriek, G.J. Komen.
75 ‘De Viersprong’ aan de straatweg van Naarden naar Huizen, Henk Schaftenaar.
81 Herinneringen aan het oude huis ‘Klein Rubroeck’, H.G. Rueb-van Dorp.
97 De middeleeuwse visstapel te Naarden, Redactie.
105 De familie Hufen 200 jaar te Naarden, Rob Hufen Hzn.
112 De redding van de vesting Naarden in de jaren twintig, Dr. J.S. van Wieringen.
120 Noodlandingen in Naarden, Redactie.
121 Herinneringen aan de kruidenierswinkel van Thuring, later Jorna, in de Cattenhagestraat, Rob Hufen Hzn en Henk Schaftenaar.
132 Nieuwe visie op de conjuncturele ontwikkeling van de middeleeuwse Naardense lakennijverheid, Henk Schaftenaar.
135 Het Diaconiehuis, J.G. Kroonenburg.
140 Een architectonisch kleinood in het bos aan de Valkeveenselaan, A.P. Kooyman-van Rossum.
143 Beelden van Naarden uit de jaren twintig vanaf de Toren, Redactie.
146 De Wielerronde van Naarden (1956-1969), Redactie.
153 Een terugblik op de familie Rookhuizen in de Raadhuisstraat, A.C. Slinger.
156 De Vesting in staat van beleg (1813), Redactie.
1 De storm van 18 februari 1807, B.A.A. van Gaalen.
6 Zuid-West III. De verandering van een aardig landschap in een voorbeeldige woonwijk, Coen Mulder.
19 De viering van het eeuwfeest van de bevrijding van Naarden (1673-1773), Dirk Dekema.
23 Een eeuw wederwaardigheden over Zandbergen (1856-1960), A.P. Kooyman-van Rossum.
34 De huisnummering van Naarden in de 19e eeuw, Jan Boer Rookhuijzen.
38 Het huis Vrouwestraat 24 in de 18e en 19e eeuw, F.J.J. de Gooijer. tekst
41 Antieke kanonskogels als gevelversiering, F.J.J. de Gooijer. tekst
45 De kraanbrug bij het Fort Ronduit te Naarden, David Kips.
61 Monte Casa. Jachthuisje, biljartkamer, sociëteit en magazijn op Berghuis, A.P. Kooyman-van Rossum.
65 Leven en werken in een moeilijke periode (1939-1945), J. Bekendam.
79 Een terugblik op de mondorgelclub (1932-1937), A.C. Slinger.
81 De Duinen: akkers, bossen en een landgoed nabij Valkeveen, Henk Schaftenaar.
87 Het Internationaal Theosofisch Centrum te Naarden, A.P. Kooyman-van Rossum.
102 Maarschalk Jean Falba (1766-1848), Henk Schaftenaar.
107 De oude Leliepeilschaal bij het ravelijn Nieuw Molen-Oud Molen te Naarden, David Kips.
110 De Naarder medaille van Philippus Christiani, J. Wit.
118 Schilderijencollectie familie De Geer naar Naarden, Henk Schaftenaar.
121 Honderd jaar elektriciteit in Naarden, Dirk Dekema.
130 De eendenkooi van het Naardermeer, Jos Oude Elferink, Peter van der Linden.
139 Manoeuvres rond Naarden in 1885, F.J.J. de Gooijer.
144 ‘Nooit Gedacht’, oude boerderij aan het Zandpad, Henk Schaftenaar.
148 Straathandel in de vesting Naarden in de crisisjaren, A.C. Slinger.
153 Bakkerij De Bruijn in de Jan Massenstraat, Piet de Bruijn.
157 De oude algemene begraafplaats van Naarden aan de Amersfoortsestraatweg, A.P. Kooyman-van Rossum.
1 De verplaatsing van Naarden 650 jaar geleden, Henk Schaftenaar.
7 ‘Naarden, een vogelvlucht door tijd en ruimte’, Redactie.
8 Het beurtschip de ‘Voorwaarts’, Han Visser.
17 Messentrekkerij op de Bussumer kermis, F.J.J. de Gooijer.
20 Jan de Beus schildert en tekent in Naarden, drs. Martine van Rijswijk.
28 Waar ligt Overscheen?, Henk Schaftenaar.
31 De gewelfschilderingen in de Grote Kerk (1), Jan van Tuin.
35 Een blik in de huishouding van J.P. van Rossum omstreeks 1807, A.P. Kooyman-van Rossum.
41 Korporaals der Vestingartillerie in de kantine bij kazerne Promers, David Kips.
43 Rondje Naardermeer. Een wandeling in het heden met een knipoog naar het verleden, Coen Mulder.
62 De gewelfschilderingen in de Grote Kerk (2), Jan van Tuin.
66 De Tovermolen, H. Poolman.
70 De Lakenvelder terug op de Naardense landgoederen, A.P. Kooyman-van Rossum.
74 Zorg om de Zanddijk, Henk Schaftenaar.
81 Een spetterend eeuwfeest. De viering van 600 jaar Naarden in 1950, Redactie.
104 Over de ‘Criminele Rol’ van Naarden, F.J.J. de Gooijer. tekst
108 80 jaar Volksuniversiteit in Naarden-Bussum, L. van Herwijnen-Dijkema, J. Groenhof, dr. M.A. van den Broek.
113 De acht poorten van Naarden in de 17e eeuw, David Kips en Henk Schaftenaar.
118 Het vieringtorentje van de Grote Kerk, J.G. Kroonenburg.
119 D’Gooyse Boer, F.W. Drijver (‘Buiten 1924’).
121 Grasduinen in de boekhouding (1882-1901) van Nieuw Valkeveen, Henk Schaftenaar.
130 De ruimtelijke ontwikkeling van de Markstraat en het kerkplein van Naarden, Redactie.
140 Frank Martin (1890-1974), een Zwitserse componist in Naarden, A.P. Kooyman-van Rossum.
145 De badinrichting van Kamer te Oud Naarden, Henk Schaftenaar.
148 Zeven veldnamen terug op de kaart van de Keverdijksche Overscheensche Polder, Jan Boer Rookhuijzen en Henk Schaftenaar.
152 Een terugblik op het voormalige huis Jan Massenstraat 1, A.C. Slinger.
154 Herinneringen van een dienstplichtige aan zijn diensttijd in de Promerskazerne in 1913, Redactie.
157 De voormalige gebouwen van de hofstede Oud Naarden op een kaart uit 1796, Henk Schaftenaar.
1 Een wandeling langs de ‘verschoven’ wegen van Oud-Bussem, Henk Schaftenaar.
13 De gewelfschilderingen in de Grote Kerk (3), Jan van Tuin.
22 De Kippenbrug, de kortste weg naar Bussum, Henk Schaftenaar.
31 De schildersfamilie (Van) Ruysdael uit Naarden, F.J.J. de Gooijer. tekst
37 Meesterwerken van de Diaconie, F. van Neer.
41 Uit het levensverhaal van Cornelis Verhaar (1897-1988), Redactie.
50 Het huisje van Raven aan de Bollelaan, Henk Schaftenaar.
53 Herinneringen aan ‘Klein-Rubroeck’ en ‘Zandbergen’, G.H. Kolff.
63 De grenzen van Naarden, Henk Schaftenaar.
76 Fort Crailo in de Verenigde Staten, R.Ph. Gerzon.
80 Een ‘kwade lucht’ in de kazematten, Henk Schaftenaar.
81 Vier eeuwen stadhuis (1601-2001) te Naarden, Henk Schaftenaar.
88 Over kippen, muizen en een houtwal aan de Fortlaan, Frans van Neer.
91 Noorse geprefabriceerde houten huizen in het Gooi, Johan Doornenbal.
100 De gewelfschilderingen in de Grote Kerk (4), Jan van Tuin.
107 ‘Vergane glorie’ (4). De winkeltjes van de Sint Annastraat, Sint Vitusstraat, Bussumerstraat, Pastoorstraat en Turfpoortstraat uit de jaren dertig, A.C. Slinger.
119 Visbanken bij de Grote Kerk, G. Slaap (1880-1970).
121 ‘Het door-ijzen van de Karnemelksloot bij Naarden in januari 1814’, Henk Schaftenaar.
129 Vestingboerderijen in Naarden, F.J.J. de Gooijer.
142 Van hut tot Elshof, Dr. H.P. Gorter (1914-2001).
148 Garage Van Asselt en het opkrabbelen van de autobranche vlak na de Tweede Wereldoorlog, A.P. Kooyman-van Rossum.
157 De oriëntering van de Grote Kerk in Naarden, Ir. F. de Fremery.
1 De Commandeur van Naarden is getergd, of over een incident aan de vooravond (1769) van de invoering van het ‘Reglement op de afsanderijen agter ‘s Graveland’, Henk Schaftenaar.
11 De gewelfschilderingen in de Grote Kerk (5), Jan van Tuin.
21 De Limiten. Herinneringen aan het leven op een buitenplaats (1905-1915), A.P. Kooyman-van Rossum.
32 Over bierstrijd, een brouwerij in de Bergstraat en de familie Nagtglas, F.W. Drijver (1860-1940).
38 Het kanaal van Naarden naar Huizen, Henk Schaftenaar.
41 Wonen en werken achter het stadhuis rond 1950, Coen Mulder.
55 Het ‘gemeentebestuur’ van Henri Kuhn, Henk Schaftenaar.
58 Op de boerderij Nieuw Valkeveen. Jeugdherinneringen van Corrie van Eyk, A.P. Kooyman-van Rossum.
67 Waar zijn de vaandels van de Naardense schutterij gebleven?, Henk Schaftenaar.
71 De kapitelen van het koor in de Grote Kerk van Naarden, Ir. F. de Fremery.
81 De Gooische Stoomtram in en na de Tweede Wereldoorlog, Kees Verboon.
103 Het ‘Oude Gasthuys’ tussen de Beijert en de Turfpoortstraat, Henk Schaftenaar
107 Dudok van Heel. Twee eeuwen familiegeschiedenis in een notendop (1802-2002), Henk Schaftenaar.
115 De geschiedenis van het kakebeen en ‘De Kakebeen’, A.P. Kooyman-van Rossum en R. van Immerseel.
121 Een droomtuin voor het nageslacht. Een bezoek aan de vesting Naarden in 1926, Redactie.
132 De boerderij van De Bruijn in de Sint Annastraat, Cas de Bruijn.
141 Jacob Olie in de vesting Naarden (1892). Unieke foto’s van historische straatbeelden, Henk Schaftenaar.
150 Naarden als schakel in de Twaalfstedentocht, Coen Mulder.
159 Willem Jan Klinkenberg (1882-1965), klokkenluider van de Grote Kerk, Henk Schaftenaar.
1 De gewelfschilderingen in de Grote Kerk (6), Jan van Tuin.
19 Een werk met een ‘tekenachtige ductus’. Isaack van Ruisdaels Gezicht op Naarden (1645), Henk Schaftenaar.
25 De ring van Oranje, F.J.H. Marquenie.
29 De oude tulpenboom van Berghuis. Een honderdtachtigjarige reus geveld, Henk Schaftenaar.
33 Giet- en welijzeren hekken langs de Amersfoortsestraatweg, A.P. Kooyman-van Rossum.
41 Naardens man van de klok. C.H.L. de Jong - goudsmid, horloger en opticien in de Markstraat, Jan de Jong.
54 Een fiasco, maar geen catastrofe. De mislukte droogmaking van het Naardermeer en de familie Rutgers van Rozenburg, Dr. J.A. Faber.
70 De Groot, vanouds warmoeziers van de Plak, Jan de Groot.
81 Hotel Jan Tabak tussen twee wereldoorlogen. Een terugblik op een bloeiperiode, Betty van Buuren.
94 De vaandels van de Naardense schutterij teruggevonden, Redactie.
95 Naarder ‘Schweizers’, F.J.J. de Gooijer. tekst
106 Waterperikelen rond Naarden. De inundatieproef van 1748, Henk Schaftenaar.
119 Drakenkoppen terug op De Viersprong, Redactie.
121 Men doet hier yder ‘t geen dat Regt is... Schilderijen als waarschuwing in het Raadhuis van Naarden, Aleid Hamelink.
132 Café ‘t Gooi voorheen bierhuis Bouwmanslust langs de Straatweg op Laren, Henk Schaftenaar.
137 ‘Een varken leert nog na zijn dood’. Huisslachting bij Naardense boeren in de jaren vijftig, Joop van den Hoven.
145 IJslopen op de Zuiderzee, Klaas Westland.
156 Gered van de sloop. Het kabinetorgel van de Grote Kerk, J.G. Kroonenburg.
160 Protectie tegen de Gooische Stoomtram, Redactie.
1 De gewelfschilderingen in de Grote Kerk (slot), Jan van Tuin.
18 Agent in verzekeringen sinds 1890. Herinneringen aan Johannes van Altveer (1861-1946), Edy van de Witte-van Altveer.
26 De lunetten aan de Karnemelksloot en hun rol tijdens het Beleg van Naarden in 1814, Henk Schaftenaar.
32 De oudste foto van Naarden? Flevorama in 1862, Henk Schaftenaar.
36 De Naardense gondelvaart van 1952. Herinneringen van een eerste prijswinnaar, Cory B. Vandergeld.
41 Beulen voor de Baas, Bert Willemen.
50 ‘Timbertown’ nabij station Naarden-Bussum. Een speurtocht naar Sandtmann en zijn laan, Pim en Marjon van Gelder.
64 Oranje boven! Huzarenstukje op Koninginnedag 1941 van de gebroeders De Moulin, Redactie.
68 Een nostalgische terugblik op Nieuw Valkeveen. Fragmenten uit het kasboek (1911-1928) van ‘Dop’ Hogerzeil, A.P. Kooyman-van Rossum.
81 Charles Boissevain. Een ‘grootmeester der Nederlandse journalistiek’ op het oude Drafna, Henk Schaftenaar.
95 Vanuit het Geniehuis. Herinneringen van oud-bewoner Martien Nuis, Redactie.
99 Een prachtdag! Een herfstwandeling naar Valkeveen in 1935, Redactie.
104 Historische straatbeelden (1882) uit de Vesting, Redactie.
106 De razzia in Naarden van oktober 1944, J.G. Kroonenburg.
117 Monte Casa. Een nieuwe fase voor een oud huisje, A.P. Kooyman-van Rossum en Henk Schaftenaar.
121 Romero brak zijn woord. De gruwelmoord van Naarden in 1572, Coen Mulder.
138 Historische vondsten uit de bodem van ravelijn Oranje-Promers, Henk Schaftenaar.
145 Johan Schoonderbeek geboren (1874), getogen en gestorven (1927) te Naarden. Een terugblik op een begenadigd toonkunstenaar, Ank Kooyman-van Rossum en Henk Schaftenaar.
159 Gerrits laatste rustplaats. De grafsteen van een schout annex organist in de Grote Kerk van Naarden, Wim Fecken.
1 De geschiedenis van het Naardermeer in kort bestek, Redactie.
14 Duiken om een dennekoek. Herinneringen aan het oude zwembad in de vestinggracht, Herman Harder.
19 Choquerend maar florerend. De verplaatsing van de looierij van meester-schoenmaker Dirk Noyel in 1730, Henk Schaftenaar.
27 De rijwielbewaarder van de Mattheus, Coen Mulder en Henk Schaftenaar.
29 Schaapherders in de fout, Frans de Gooijer.
32 Frederik protesteert, Redactie.
34 Naarders met verzoekschrift naar koning Lodewijk Napoleon. Verhoging landbouwproductiviteit bittere noodzaak, A.N.J. Fabius (1855-1921)
41 De Koeienzee. Een terugblik op een knus familiestrandje, Henk Schaftenaar.
50 Uit de nadagen van de Eerste of Keverdijksche Watermolen, Henk Schaftenaar.
61 Verder onderzoek naar oude veldnamen in de Keverdijksche Overscheensche Polder, Jan Boer Rookhuijzen.
66 Over het onderhoud van kaden en dijken bij Naarden in de Middeleeuwen, Redactie.
74 Naarder Kraaien pikten kanonnen, Frans de Gooijer. tekst
81 Van Rust- naar Koningshoek. De gedaanteveranderingen van een klein stukje Naarden, Henk Schaftenaar.
93 De evacuaties. Oorlogsherinneringen (1940-1945) van een Naardens schoolmeisje, Ada de Lange-Timmerman.
104 Lofzang op een beminde burgervader, Redactie.
107 Theehuizen langs de oude Rijksweg, Coen Mulder en Henk Schaftenaar.
114 Uit het begin van de Toneelvereniging Willem de Zwijger. ‘Volksweerbaarheid’ bakermat van enkele Naardense verenigingen, Martin Luif.
121 De toren van de Grote Kerk in doorsnede en maten, Redactie.
124 Berijpt Naarden berijmd. Weer en sfeer op 29 november 1849, Redactie.
128 ‘Naarder nog dan naar’. Jan ter Gouws komst naar en vertrek uit het ‘nare Naarden’, Redactie.
133 Het huis van de zandbaas van de Hollebol, Henk Schaftenaar.
139 Voormalige eendenkooien en stellingen op geallieerde luchtfoto’s, Redactie.
143 Meer over een bijzondere Naardense familie, Redactie.
148 Weerstand tegen de sigarettenfabriek aan de Comeniuslaan. Schoonderbeeks muzieklessen door machinegedreun verstoord, Henk Schaftenaar.
154 Ophef over de Meersteeg, Henk Schaftenaar.
158 De laatste stadsomroeper van Naarden, Redactie.
1 J.P. van Rossum (1778-1856) en de doorstart van de Naarder Zanderij. Oude en nieuwe feiten bij de herdenking van zijn 150ste sterfdag, Henk Schaftenaar.
18 De Russische borden van Zandbergen, Ank Kooyman-van Rossum.
21 Over ‘roosjens’, ‘bollenrasernie’ en vlechtbanddecoraties. De oudste knopen uit de bodem van Naarden, Olaf Langendorff.
27 Oude huisnamen terug op de kaart van de Vesting, Redactie.
31 Een wandeling met Jan Kroonenburg (1910-2005) naar Oud Valkeveen, wijlen Jan Kroonenburg.
38 De kerkhofmuur van Naarden op een waterverftekening van Cornelis Springer, Redactie.
41 ‘Uit de Naardermeer geklapt’. Wetenswaardigheden uit het archief van een honderdjarig natuurreservaat, Henk Schaftenaar
62 Een groot ‘Suyderzees vuurbakenlood’ uit de Bocht van Naarden, Olaf Langendorff
64 ‘Wij zijn niet bang (tenminste niet erg)’. Een persoonsverwisseling rechtgezet, redactie
69 Hoog bezoek. Z.K.H. Prins Hendrik inspecteert Rode Kruisoefening in Naarden in 1912, redactie
75 ‘Mensch durf te leven’. Zakenman en liedjesschrijver Dirk Witte (1885-1932) bij Jan Tabak begraven, redactie
81 ‘Swycht Utrecht’. Ter herinnering aan de wraak van Naarden op Utrecht in 1481, Henk Schaftenaar
91 Van Veldwachter tot regiokorps. De Naardense politie in de periode 1814-1994, Frans Slootman en Joop Verhoeven
109 Verdwenen loodsen en privaten in het garnizoen Naarden, redactie
116 ‘Meervreught’. Tijmen van Norren, een leven lang sloven, werken en wonen in het moeras, redactie
121 Voor altijd ‘reiziger’. De Naardense woonwagengemeenschap en haar kampen, Cornelie van Uuden en Annie Verweij
138 De Regenten en de binnenvader van het Weeshuis te Naarden. Portret van Adam Camerarius uit 1644, Henk Schaftenaar
143 Het raadsel van M. De niet-ingebruikneming van de Naardense ijskelders, Coen Mulder
155 ‘Een zingend volk is een gelukkig volk’. Herinneringen aan de Schola Cantorum van de Nederlandse Bachvereniging, Maud Arkesteijn-van Willigen.
1 ‘Een binnenboer in de Vesting’. Terugblik op de boerderij van Kos in de Sint Annastraat, Bert Kos
15 ‘En leeren doen zij het nooit!’ Duitsers op eendenjacht in het Naardermeer, Henk Schaftenaar
27 ‘Aan de vooravond van het Rembrandtpark’, Henk Schaftenaar
33 ‘Kanttekeningen bij de interieurfoto’s van de synagoge van Naarden’, Henk Schaftenaar
38 ‘Een gedenksteen voor de commandant’. Nederlands eerste Vrijwillige Landstormcompagnie opgericht te Naarden in 1914, Henk Schaftenaar
41 ‘Sightseeing met de varende rechter’. Een tochtje over de wateren van Naarden op 13 en 14 augustus 1606, Henk Schaftenaar
55 ‘Middeleeuwse kledingaccessoires uit de bodem van Naarden’, Olaf Langendorff
60 ‘Zandgat of vogelplas?’ Het diepste watertje van het Naardermeer, Henk Schaftenaar
65 ‘Nerdenus (Henricus Antonides 1546-1614)’. Naarder van geboorte en professor aan de Universiteit van Franeker, Redactie
69 ‘De Naarder Zanddijk: aardrijkskundig erfgoed van een stormachtig verleden’, Henk Schaftenaar
74 ‘Schepenboek uit het Leicestertijdperk (1585-1587) nu compleet in Naarden terug’, Henk Schaftenaar
78 ‘Een veldnaam verklaard: het ‘Penne Bot’ in de Meerlanden’, Henk Schaftenaar
81 ‘Het Kinderhuis van het Leger des Heils te Naarden.’ Anonieme schenking van een ruimhartige familie, Annie Verweij
98 ‘Piepers jassen voor de militair’, Redactie
102 ‘Stratego voor pruikendragers.’ Amsterdam tegen de versterking van Naarden in de 17e eeuw, Henk Schaftenaar
112 ‘Laag Bussum op de kaart van Krayenhoff (1796)’, Henk Schaftenaar
117 ‘Willem Witsens stemmige etsen van Valkeveen’, Redactie
121 Adam-Frans van der Meulen (1632-1690). De betekenis van een hofschilder voor Naarden, S. de Vries
133 Terug naar de oorsprong. Licht in het duistere verleden van Naardens vierhonderd jaar oude sluis, Henk Schaftenaar
140 Boerderij Oud Naarden springlevend, al bijna zes eeuwen, Henk Schaftenaar
156 Tussen beerput en waterzuivering. De zichtbare restanten van Naardens oude stadsriolering, Henk Schaftenaar
1 ‘Janus koopt alles’. Een terugblik op de familie Beekvelt, vanouds kermisgasten en handelaren in lompen en oude metalen, Cornelie van Uuden en Annie Verweij
15 Kanttekeningen bij de voormalige kolfbanen van Naarden, Henk Schaftenaar
21 Kletsende handslagen, grote sigaren, dikke portefeuilles en cognac met suiker. Een terugblik op de naoorlogse veemarkten van Naarden, Henk Schaftenaar en Coen Mulder
30 De interieurfoto’s van de synagoge Beth Shalom te Naarden nog eens bekeken, Jaap Groeneveld
41 J.H.Th. Hermsen (1875-1956), een markante Naardense pastoor, Cornelie van Uuden en Annie Verweij
59 Groentestallen voor het Stadhuis van Naarden, Henk Schaftenaar
62 De Provinciale zeedijk beoosten Naarden (1859), Henk Schaftenaar
71 Kapitein Meijerbrug in 1948 feestelijk heropend, Henk Schaftenaar
79 Voor stadse beesten, Henk Schaftenaar
81 De aanleg van de straatweg Naarden-Huizen (1836-1841). Publiek project van formaat gefinancierd door particulieren, Henk Schaftenaar
97 Het huisje van Tante Jannie Wortel, Dick Neijssel
103 Van harte welkom! De Protestants Militaire Tehuizen van Naarden, Henk Schaftenaar
113 ‘Als mollen in een gazon’. Zandkuil Driftweg keerde het tij, Henk Schaftenaar
118 De huisnummering aan het begin van de Gansoordstraat in de 20e eeuw.
121 Het schilderij Market Day te Naarden van Hermann Meyerheim, Henk Schaftenaar
127 De tuin van boerderij Meerlust: demonstratie van eeuwenoud recht, Henk Schaftenaar.
131 Gaderboek (1703) van de Gooise koptiende geveild in Haarlem, Henk Schaftenaar
135 Het kerkhof- of duivelsrooster van Oud Naarden, Henk Schaftenaar
139 De verlenging van de Oostdijk in 1878 en de kwestie die daaraan voorafging, , Henk Schaftenaar
151 Van de beurs van het weeshuis naar de knip van de stad, F.W. Drijver (1860-1940).
156 Kommen of waaien langs de Westdijk, Henk Schaftenaar
1 Hotel het Bosch van Bredius. Luxeverblijf in een oase van landelijke rust, Henk Schaftenaar
11 Een dominee in oorlogstijd. Ds. J.P.C. Poldervaart (1891-1947), Coen Mulder
27 Uit de verhalen over Flevo (1932-1965). Een terugblik op een Naardense gymnastiekvereniging op christelijke grondslag, Annie Verweij
41 Vissen op het Naardermeer. Piet Hoetmer vertelt, Henk Schaftenaar
61 Een vinkenbaan aan de Galgesloot, Henk Schaftenaar
65 Een fotoalbum voor de commandant. Beelden van het Regiment Motorartillerie te Naarden uit 1934, Henk Schaftenaar
80 ‘Daar bij die molen’, Henk Schaftenaar
81 Theehuis De Wijde Blik, Henk Schaftenaar
91 Zuster Appels (1891-1964), boegbeeld van de wijkverpleging in Naarden, Annie Verweij
105 Simson met de poortdeuren van Gaza. Gewelfschildering Grote Kerk Naarden symboliseert overgang naar een nieuw tijdperk, Jan van Tuin
107 De Abri als los- en laadplaats aan de Huizer tol, Henk Schaftenaar
116 Pionieren op de Abri. Herinneringen van de eerste arkbewoner, Bart van Dulken
121 Het Theosofisch Lyceum in Naerdinclant. Middelbaar en lager onderwjs op de buitenplaats Drafna, Annie Verweij
140 Sober berichtje in het avondblad. Piet Veerman (1875-1952) stierf op het voetbalveld, Henk Schaftenaar
146 Lambertus Hortensius (1501/02-1574), rector, humanist, historicus, H.L.Ph. Leeuwenberg
152 Een groots ijsfeest te Naarden, Vitus
156 Onthutsende praktijken op de joodse begraafplaats van Muiderberg in het Stadhuis van Naarden in 1724 berecht, Harmen Snel
160 Oude gevelwand in Gansoordstraat op foto terug, Henk Schaftenaar
1 De Franse uitval naar Muiderberg op de tweede paasdag van 1814, Willemsorde voor De Girard de Mielet van Coehoorn, maar kritiek op Kraijenhoff, Kamps en Van der Hummel, Henk Schaftenaar
9 Bouwen voor een plaats waar ‘muziek in zit’. B.T. Deenik, gemeentearchitect van Naarden in de periode 1917 — 1952, Annie Verweij
26 De holle weg tussen de oude begraafplaatsen van Naarden wel oud maar niet authentiek, Henk Schaftenaar
32 De ligging van het Leprozenhuis van Naarden, Henk Schaftenaar
36 Zo zijn de Naardense manieren, Anton van Altena
39 Brug ‘m’ over de voorgracht in de Amsterdamsestraatweg, Henk Schaftenaar
De Omroeper over het Naardermeer
Honderd jaar geleden werd een tot vuilstort gedoemd Naardermeer het eerste beschermde natuurgebied van Nederland. De gebeurtenis betekende gelijktijdig het begin van serieus natuurbehoud in ons land. In haar zojuist verschenen maartnummer besteedt De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, aandacht aan de geschiedenis van dit waterrijke gedeelte van onze gemeente. Onderwerpen die aan de orde komen zijn: de eerste pogingen tot waterbeheersing, de omstreden landaanwinningen, de mislukte plannen tot droogmaking in 1629 en 1883 en uiteraard de aankoop door ‘Natuurmonumenten’ van een gebied dat inmiddels internationale bekendheid geniet.
Duiken om een dennekoek
In het volgende artikel blijft De Omroeper bij het water in de gemeente. Van 1866 tot 1935 floreerde in een van de vestinggrachten een zwembad. Hoewel in eerste instantie bedoeld voor de militairen van het garnizoen, mochten ook de burgers er gebruik van maken. En dat werd naar hartelust gedaan. Herman Harder haalt herinneringen op aan een ouderwets buitenbad waar veel te beleven viel.
Choquerend maar florerend
Het 18de-eeuwse Naarden was een stadje vol kleinschalige bedrijvigheid. Milieuwetten bestonden niet en over hygiëne en geluidsoverlast werd niet moeilijk gedaan; brood op de plank
daar ging het om. Een bedrijf moest wel heel erg over de schreef gaan voordat er werd geprotesteerd. In 1730 gebeurde dit toch. De schuldige was een leerlooier uit de Cattenhagestraat. Welk een stinktroep hij er van maakte en welke consequenties dat voor hem had, wordt door Henk Schaftenaar verteld.
De rijwielbewaarder van de Mattheus
In de naoorlogse jaren moest er in het kader van de wederopbouw hard worden gewerkt voor een karig loon. Als overal in Nederland hadden veel Naarders een bijbaantje om het schamele inkomen wat op te vijzelen. Lucratief was de rijwielstalling in het hartje van de Vesting tijdens de muziekuitvoeringen in de Grote Kerk. De stalling werd gedreven door twee kleurrijke Naarders van het kaliber dat we tegenwoordig vergeefs zullen vinden. Coen Mulder en Henk Schaftenaar blikken kort terug op een stukje verdwenen stadsfolklore.
Schaapherders in de fout
De schout van Naarden en zijn rakkers hadden in 1718 een boel te stellen met die brutale Stichtse schaapherders die het bij herhaling waagden hun kuddes op de voor hen verboden Hollandse heide te laten grazen. Maar ook de Gooiers waren niet brandschoon. Veelvuldig staken zij illegaal turf uit de Stichtse bodem. Een jaar later maakte een duidelijke grensafbakening een eind aan het probleem. De resultaten kunnen wij nog steeds bewonderen: de 22 leeuwenpalen precies op de provinciegrens vanaf de Blaricumse Bijvanck tot aan de Egelshoek onder Hilversum. Frans de Gooijer putte gegevens uit een 18de-eeuws geschrift om over die grensincidenten een leuk verhaal te vertellen.
Frederik protesteert
Toen in 1921 de Amersfoortsestraatweg moest worden verbreed om het groeiende verkeer ruim baan te verlenen, stuitte dit op protesten bij omwonenden die daarvoor een aanzienlijke lap tuingrond moesten opofferen. Een van de protesterenden liet zich als blijk van zijn ongenoegen midden op de weg uitdagend fotograferen. Behalve de protestbetoger zien we op deze foto hoe ongelofelijk smal de Amersfoortsestraatweg een kleine eeuw geleden nog was.
Naarders naar koning Lodewijk Napoleon
De verbouw van boekweit, rogge en haver was in de napoleontische tijd een belangrijk middel van bestaan voor de Gooise boeren. Om de teelt op peil te houden was een regelmatige bemesting noodzakelijk. Door een tekort aan veeweiden en dus aan mestleveranciers kwam van die bemesting weinig terecht. Aanleiding voor de Naardense stadsbestuurders om het probleem voor te leggen aan de koning van Holland, Lodewijk Napoleon. In het slotartikel wordt verteld hoe de Naardense magistraten in 1806 per trekschuit en zeiljacht naar Den Haag reisden en hoe ze op het paleis Ten Bosch door ‘Z.M. den Koning Hoogst deszelfs’ werden ontvangen.
Ook dit nummer van De Omroeper is weer rijkelijk voorzien van illustraties in de vorm van oude foto’s en prenten en afbeeldingen van historische landkaarten.
De Koeienzee, Naardens kleinste strand
Alleen de bejaarden onder ons zullen zich nog de strandgenoegens langs Naardens Zuiderzeekust kunnen herinneren. Ook nadat de Zuiderzee was veranderd in IJsselmeer was er nog van strandplezier sprake. Het eindigde toen in de jaren zestig een sterk voortschrijdende zoetwatervegetatie bezig was de laatste strookjes wit zand op te slokken.
Naarden bezat vroeger drie kuststroken die zich het predikaat van badstrand mochten veroorloven: een bij de uitspanning Oud Valkeveen, een ten oosten daarvan, de Wijde Blick genaamd, en de lange zandstrook die begon bij de uitspanning Oud Naarden en eindigde bij de grens met Huizen.
Maar er was nog een vierde strand, dat weliswaar minder bekend maar daarom niet minder geliefd was: de Koeienzee voor het fort Ronduit. Daaraan wijdt De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, een speciaal artikel in zijn zojuist verschenen juninummer.
Naardens laatste watermolen
Niet alleen de stranden verdwenen uit het Naardens landschap, ook Hollands kenmerk bij uitstek de windmolen voor de waterregulatie kon niet langer standhouden. Naarden bezat ooit meerdere watermolens, die achterelkaar het loodje legden. Henk Schaftenaar besteedt aandacht aan het ontstaan, de betekenis, de bewoners en de uiteindelijke teloorgang van de laatst overgeblevene, de Eerste of Keverdijksche Watermolen.
Oude veldnamen in de polder
In het volgende artikel blijven we nog even in het groenste gedeelte van de gemeente. Jan Boer Rookhuijzen vervolgt zijn onderzoek naar historische veldnamen in de Keverdijksche Overscheensche Polder, het gebied tussen de woonwijk Keverdijk en het Naardermeer. Vrijwel ieder weilandperceel daar had een eigen naam. De auteur kon ditmaal ruim twintig oude namen in de archieven opsporen. Hij beschrijft de naamsoorsprong en de ouderdom van die percelen, waarbij hij teruggaat tot diep in de 18e eeuw.
De strijd tegen het water
Toen na de Allerheiligenvloed in 1170 de Zuiderzee zich ging vormen, kreeg Naarden te kampen met overstromingsgevaar. Het zilte zeewater drong de vruchtbare Gooise kustgebieden binnen. Een stelsel van dijken en kaden moest het gevaar keren. In een redactioneel artikel wordt uitvoerig ingegaan op de maatregelen die door de eeuwen heen zijn getroffen om de kwetsbare gebieden tussen Muiderberg en Naarden leefbaar te houden.
Naarder Kraaien pikten kanonnen
Naarders worden door de andere bewoners van het Gooi vaak spottend Kraaien genoemd. De bijnaam vindt zijn oorsprong in de dubbelkoppige zwarte adelaar die in het stadswapen voorkomt. Mogelijk is er nog een andere reden aan te wijzen: de roofzucht die kraaien wordt toegeschreven, maar welke slechte eigenschap ook flink wat bewoners van de vestingstad in het verleden bleken te bezitten. In 1800 bijvoorbeeld in de tijd van de Bataafse Republiek vonden er op grote schaal brutale wapendiefstallen plaats. De bewindvoerders in de stad was er alles aan gelegen de daders snel in het cachot te krijgen. Maar echte Kraaien zijn slim en laten zich niet zo makkelijk vangen. Welke donderse Kraaien er allemaal in het complot zaten en hoe sommigen volgens de toen geldende normen werden gestraft, wordt door Frans de Gooijer in een spannend verhaal aan het slot van deze Omroeper verteld.
Ook deze uitgave van Naardens historisch tijdschrift is weer ruim voorzien van zeldzame foto’s, veelal verkregen uit familiearchieven, landschapsopnamen vanuit de lucht, situatieschetsen en ander verklarend materiaal.
Van Rust- naar Koningshoek
De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, brengt in haar pas verschenen septembernummer weer een paar lezenswaardige verhalen. Het blad opent met een geschiedschrijving van een stukje Naarden dat de laatste jaren flink in de belangstelling heeft gestaan. Tientallen gelukkigen hebben er inmiddels een prachtig nieuw onderkomen gevonden. Ze kunnen er alshetware om de hoek alle boodschappen doen. Henk Schaftenaar beschrijft hoe de rustieke omgeving van het uit 1865 stammende buitenhuis Rusthoek zich via een bedrijvenparkje ontwikkelde tot het huidige moderne winkel-/wooncomplex Koningshoek.
Tweemaal geëvacueerd
Tweemaal binnen vijf jaar door oorlogsomstandigheden je ouderlijk huis moeten verlaten. Het overkwam een Naardens schoolmeisje. De eerste keer in 1940 toen zij met alle andere Vestingbewoners werd geëvacueerd wegens acuut oorlogsgevaar. De tweede keer in 1945 toen zij met een bootlading andere Naardense kinderen over het IJsselmeer naar Friesland werd getransporteerd om een dreigende hongersnood te ontvluchten. Uit het verhaal van Ada Timmerman, dochter van een bloemist uit de Turfpoortstraat, blijkt dat die gebeurtenissen zestig jaar na dato nog steeds diepe sporen hebben achtergelaten.
Lofzang op een burgervader
Na een door de burgerij aangevraagde en door koning Willem III geaccordeerde herbenoeming werd stadsgeneesheer/burgemeester Van Hasselt in 1850 door diezelfde burgerij hartstochtelijk toegezongen. In een redactioneel artikel wordt verder verteld hoe honderden enthousiaste Naarders een ereboog voor burgemeesters huis oprichtten en als onderdeel van de feestvreugde ook nog eens het kapitale bedrag van vijftig cent de man voor de noodlijdende armenzorg neertelden.
Priklimonade langs de Rijksweg
Toen de oude Rijksweg nog de grote verkeersweg door Naarden was, beleefden enkele uitbaters gouden tijden. Afgezien van wat dorstige automobilisten moesten ze het vooral hebben van de duizenden Amsterdammers die op met kroost en spullen afgeladen rijwielen over het naastgelegen fietspad zwoegden, op weg naar de lokkende stranden van Valkeveen en Oud-Naarden. Onderweg legden ze steevast aan bij een van de Naardense theehuizen voor een verfrissing: thee of koffie voor pa en moe, priklimonade voor de koters. Na de aanleg van de A 1 en doordat de fiets werd verruild voor de automobiel was het snel afgelopen met die vorm van restauratie. Coen Mulder en Henk Schaftenaar halen herinneringen op aan een bijzonder stukje horeca van circa zestig jaar geleden.
Het begin van Willem de Zwijger
Vorig jaar vierde Willem de Zwijger het honderdjarig bestaan. De vereniging deed niet alleen geestdriftig aan toneel, men kon er ook de edele kunst van het reciteren beoefenen. Daarnaast waren de leden actief betrokken bij veel wat leven bracht in de Naardense brouwerij. Hoogtepunt was de intocht van en de feestviering rond sinterklaas. Martin Luif blikt terug op de oertijd van een Naardense vereniging die tot op de huidige dag springlevend is gebleven.
Traditiegetrouw staat ook deze Omroeper weer vol met unieke foto’s, tekeningen en overzichtskaarten.
’Naarder nog dan naar’
‘Naarder nog dan naar’, vonden de vrienden van Jan ter Gouw diens verhuizing van Amsterdam naar het ‘nare Naarden’ in 1866. Ter Gouws verblijf in de Vestingstad was overigens van korte duur. Dat er desondanks postuum toch een weg naar hem werd vernoemd, had dan ook louter te maken met een eenmalige bijzondere prestatie van de literator/historicus: een grandioos gedicht dat hij over Oud Naarden had geschreven. De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, besteedt in zijn zojuist verschenen decembernummer aandacht aan het leven van deze markante inwoner.
De Naarder toren
Vraag ‘kenners’ hoe hoog de Naarder toren is en je krijgt verschillende antwoorden. De muren van de toren zijn twee meter dik, wordt dikwijls beweerd. Dat is maar gedeeltelijk waar. De Omroeper ging op onderzoek uit en stelde de juiste afmetingen van alle onderdelen van de toren voor eens en altijd vast.
Berijpt Naarden berijmd
Een decembernummer zonder een vleugje winterse sfeer zou De Omroeper onwaardig zijn. Daarom heeft het blad een artikel opgenomen waarin J.P. van Rossum de winterse omstandigheden rond het Naarden van 1849 in een heerlijke rijmvorm verwoordt.
Het huis van de zandbaas
Het begrip zandbaas is allang verdwenen, maar toen de zandafgraverij nog een belangrijke bron van inkomsten was, telde Naarden talrijke van deze beroepslieden. Een van hen woonde op de Hollebol, een voormalig stuifzandgebied nabij Valkeveen. Naast zijn werkzaamheden in het zand was Willem Bakker actief als jachtopziener en bosbaas. Henk Schaftenaar schetst een beeld van deze veelzijdige persoon en zijn leefomgeving.
Eendenkooien en stellingen
In de Tweede Wereldoorlog werden door geallieerde vliegers luchtfoto’s gemaakt van militaire stellingen in het Naardermeergebied. Het bijzondere van deze opnamen is dat ze contouren blootleggen van uit de zeventiende eeuw stammende maar al lang geleden verlaten eendenkooien. De Omroeper beschrijft de geschiedenis van deze historische vangplaatsen en de militaire stellingen.
Een bijzondere familie
Alleen een indrukwekkend familiegraf op de oude algemene begraafplaats bij Jan Tabak herinnert nog aan de familie De Roeper waarvan leden in de 19de eeuw hoge ambtelijke functies vervulden. Over de betekenis van deze familie voor Naarden vermeldt De Omroeper aardige details.
De sigarettenfabriek
Iedere Naarder kent wel het witte gebouw aan de Comeniuslaan waarvan het uiterlijk aan een moskee doet denken. Voor dat uiterlijk werd bij de bouw bewust gekozen, binnen zouden namelijk Egyptische rookwaren van hoogwaardige kwaliteit worden geproduceerd. Dit tot ergernis van buurman en dirigent Johan Schoonderbeek die door de stank en het gedreun van de machines iedere inspiratie voor zijn composities dreigde te verliezen. Henk Schaftenaar beschrijft het begin en de afloop van deze burentwist.
Ophef over de Meersteeg
De drukbereden Meerstraat in de woonwijk Keverdijk was vroeger maar een rampzalig landweggetje dat de ergernis van menig voerman wekte. Dat de weg hoognodig aan verbetering toe was, daar was iedereen het wel over eens. Alleen over wie de kosten moest dragen, bestond geen eenstemmigheid. De Omroeper verhaalt hoe rond 1870 voortdurend met de verantwoordelijkheid werd geschoven.
De laatste stadsomroeper
Naarden was een van de laatste plaatsen in Nederland waar nog een ouderwetse stadsomroeper actief was. Jaap de Gooijer vervulde die nuttige functie van 1900 tot 1945. Hoe hij dat deed wordt in het laatste artikel van deze Omroeper verteld.
Alle artikelen zijn als vanouds doorspekt met oude foto’s en situatieschetsen; we telden er veertig voor u.
De Omroeper in kleur
Het maartnummer van De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, is in kleurendruk verschenen. De aard van de onderwerpen vroeg hier als het ware om. Henk Schaftenaar belicht de doorstart van de Naarder Zanderij in 1826, waarbij de nieuwbakken eigenaar Van Rossum voortdurend in conflict komt met de militaire autoriteiten. Ank Kooyman verhaalt over de ‘Russische borden’ van Zandbergen die in 1830 in het tsarenrijk van Nicolaas I werden vervaardigd en de vermoedelijke bestemming hadden van een bruiloftsgeschenk voor een Naardense familie. Amateurarcheoloog Olaf Langendorff toont het vervolg van zijn opzienbarende vondsten uit de bodem van Naarden. De oorspronkelijke en bijna vergeten namen van enkele oude vestingpanden worden terug op de kaart gebracht. Vlak voor zijn overlijden op 94-jarige leeftijd leverde Naardenkenner Jan Kroonenburg zijn laatste bijdrage voor De Omroeper in. Hij beschrijft daarin zijn wandelingen naar het strand van Valkeveen in de sfeer van begin vorige eeuw. Het slotartikel besteedt aandacht aan de in 1897 verdwenen kerkhofmuur van Naarden die is afgebeeld op een zeldzame aquarel van Cornelis Springer uit 1861.
Met ruim vijftig afbeeldingen in kleurendruk van historische plekjes en personen is dit maartnummer een bijzonder fraaie uitgave geworden.
‘Een wereldje van vissers, jagers, rietsnijders...’
De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, gaat onverdroten door met het publiceren van artikelen over de plaatselijke geschiedenis.
In het pas verschenen juninummer beschrijft Henk Schaftenaar de geschiedenis van het Naardermeer, in het bijzonder de periode waarin het nu honderdjarige natuurreservaat nog een wereldje was waar uitsluitend vissers, jagers, rietsnijders, kooikers, houthakkers en mostrekkers de dienst uitmaakten.
Amateurarcheoloog Olaf Langendorff vertelt hoe hij al struinend langs Naardens voormalige zeekust tot zijn verrassing een ‘groot Suyderzees vuurbakenlood’ uit 1713 boven water haalde. Hij licht toe wat het voorwerp precies inhield.
In een artikel ‘Wij zijn niet bang (tenminste niet erg)’ wordt nader ingegaan op een eerder in het tijdschrift verschenen verhaal over de lotgevallen van twee Naardense jongens die in de Tweede Wereldoorlog bezet Nederland wisten te ontvluchten.
In 1912 werd Naarden vereerd met hoog bezoek. Prins Hendrik inspecteerde een door het Rode Kruis georganiseerde evacuatie van ‘gewonden’ uit een geënsceneerd frontgebied rond de Vesting. Of het verloop van de oefening ZKH’s goedkeuring kon wegdragen, komt in een beeldverslag ter sprake.
Het slotartikel besteedt aandacht aan Dirk Witte, een zakenman die liedjesschrijven als hobby had. Zijn ‘Het meisje van de zangvereniging’ en ‘Mensch durf te leven’ waren een kleine eeuw geleden populaire meezingers. Cabaretiers, onder wie de befaamde Pisuisse, maakten dankbaar gebruik van Witte’s repertoire. De door een noodlottig ongeval omgekomen Witte werd in 1932 onder grote belangstelling uit de theaterwereld in Naarden begraven.
Talrijke illustraties verlevendigen de artikelen, waardoor ook deze Omroeper weer veel lees- en kijkplezier biedt aan hen die zijn geïnteresseerd in de geschiedenis van hun woonplaats.
‘Van veldwachter tot regiokorps. De Naardense politie in de periode 1814-1994.’
De gemeente Naarden verkeerde lange tijd in de gelukkige omstandigheid over een eigen politiekorps te kunnen beschikken. In het zojuist verschenen herfstnummer van De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, wordt aan die periode ruim aandacht besteed. Oud-politiemannen Frans Slootman en Joop Verhoeven blikken in een verhaal vol vermakelijke en minder aangename anekdotes niet alleen terug op hun eigen dienstperiode, maar geven ook een beknopt overzicht van de ontwikkeling van de Naardense gemeentepolitie voor hun tijd.
Het tijdschrift opent overigens met een artikel van Henk Schaftenaar over de ‘Swycht Utrecht’. Dit was een robuuste vestingtoren die in Naarden in 1482 werd gebouwd ter herinnering aan een 1 jaar eerder gewonnen veldslag van de Hollanders op de Stichtenaren. De toren of rondeel werd omstreeks 1680 afgebroken en moet hebben gestaan op het Turfpoortbolwerk, de plek waar we nu het Vestingmuseum vinden.
In een redactioneel artikel wordt vervolgens uitvoerig ingegaan op het grote aantal militaire loodsen en privaten dat het garnizoen Naarden tot een halve eeuw geleden nog rijk was. Met uitzondering van de Gele Loods aan het Ruysdaelplein zijn al deze voorzieningen verdwenen.
Het slotartikel schetst het miserabele bestaan van een rietwerker in de Naardermeer in het begin van de vorige eeuw. Tijmen van Norren, bewoner van het schamele krot ‘Meervreught’, werkte en leefde met zijn gezin in zodanige schrijnende omstandigheden dat deze in 1938 zelfs de landelijke pers haalden.
Zoals gebruikelijk is ook deze uitgave weer ruim voorzien van zeldzame oude foto’s en ander historisch illustratiemateriaal.
Voor altijd ‘reiziger’
Sinds begin vorige eeuw heeft Naarden ‘reizigers’ op diverse woonwagenkampen in de gemeente gehad. Hoewel de meeste woonwagenbewoners al decennialang een vaste standplaats verkiezen, voelen zij zich innerlijk nog altijd verbonden aan de levensstijl van hun rondtrekkende voorouders. Cornelie van Uuden en Annie Verweij togen naar de Abri en noteerden de persoonlijke herinneringen en ervaringen van enkele aldaar wonende ‘reizigers’. Met hun boeiende artikel opent De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, zijn juist verschenen decembernummer.
Het nummer heeft meer te bieden voor de Naarder die geïnteresseerd is in de geschiedenis van zijn woonplaats.
Henk Schaftenaar vertelt over de Regenten en de binnenvader van het voormalige Weeshuis te Naarden. Hij doet dat aan de hand van het indrukwekkende schilderij van Adam Camerarius uit 1644 dat nog steeds in het Stadsarchief te bewonderen is.
Coen Mulder bezocht weer eens onderaards Naarden. In zijn artikel ‘Het raadsel van M’ probeert hij erachter te komen waarom de in 1877 diep onder de aarde gebouwde militaire ijskelders van het garnizoen Naarden nooit in gebruik werden genomen.
Het nummer besluit met een aardig artikel voor de liefhebbers van de zangkunst. Maud Arkesteijn diept herinneringen op aan de Schola Cantorum van de Nederlandse Bachvereniging. Dit jeugdzangkoor zorgde in de jaren vijftig en zestig voor een alom gewaardeerde vocale ondersteuning bij belangrijke muziekuitvoeringen zoals de Matthäus Passion in de Grote Kerk.
Alle artikelen zijn als vanouds doorspekt met unieke oude foto’s.
Een binnenboer in de Vesting
Binnenboer was de benaming voor die veehouders in Naarden wier bedrijf niet gevestigd was in de groene ruimte rond de stad, maar binnen de wallen. Ruim twintig van die agrariërs telde de Vesting nog tot halverwege de vorige eeuw. Saneringsplannen maakten in de jaren zestig een einde aan een ooit bloeiend boerenbedrijf binnen de Vesting. De boerderij van Evert Kos in de Sint Annastraat was een van de laatste die van het toneel verdwenen. Een gedeelte van de boerderij werd verbouwd tot particuliere woning. Een hooischuur annex stal werd omgeturnd tot restaurant dat de naam De Kapschuur kreeg.
In het pas verschenen maartnummer van De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, is een groot deel ingeruimd voor de beschrijving van het ouderwetse boerenleven in de Vesting. Bert Kos, zoon van de veehouder en woonachtig in Naarden, zorgde voor een sfeervol verhaal.
Het nummer wordt door Henk Schaftenaar gecompleteerd met een kwartet verhalen over gebeurtenissen en locaties in Naarden die nooit eerder zijn beschreven.
In ‘En leeren doen zij het nooit’ komt de jacht op het waterwild in het Naardermeer aan de orde. In de Tweede Wereldoorlog werd er ook door de Duitse bezetters op wild gejaagd. Zoals de titel al suggereert, was de oogst nimmer indrukwekkend.
In ‘Aan de vooravond van het Rembrandtpark’ wordt aandacht besteed aan de grootschalige woningbouw ten zuiden van de Stad Naarden in de jaren dertig, waardoor het inwonertal van de gemeente fors toenam. In ‘Kantekeningen bij de interieurfoto’s van de synagoge’ worden aanvullende bijzonderheden gegeven over het Joodse gebedshuis dat van 1758 tot 1935 in de Raadhuisstraat gevestigd was.
Het nummer besluit met een korte beschrijving van de Nederlandse Vrijwillige Landstormcompagnie die in Naarden in 1914 werd opgericht. Een bescheiden monument, diep verscholen in een van de Naardense bossen, herinnert aan de commandant van dit bijzondere legeronderdeel.
‘Sightseeing met de varende rechter’
Een rondvaart door de Naardense vestinggrachten is een speciale belevenis. In geruisarme motorboten leiden de gidsen van Vestingvaart Naarden u langs Naardens groene waterfront, onderwijl vertellend over de rustieke plekjes die u passeert.
Vierhonderd jaar geleden maakte ‘s Lands rechter meester Leonardt de Voocht ook een ‘sightseeing’ door de Naardense wateren. Niet om zich te ontspannen, maar om zich in opdracht van ‘s Lands Hoge Raad persoonlijk op de hoogte te stellen van de natte infrastructuur rond de vestingstad. Dit naar aanleiding van klachten die de kapittelheren van Utrecht hadden ingediend over illegale landaanwinning door Naarden.
Welk resultaat de inspectie van de varende rechter voor Naarden heeft opgeleverd, wordt door Henk Schaftenaar beschreven in het pas verschenen juninummer van De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden. Ook de volgende artikelen daarin zijn de moeite van het lezen waard.
Naardense bodemvondsten
Dat er in de bodem van Naarden flink wat archeologisch materiaal verborgen zit, is door amateur-archeoloog Olaf Langendorff al eerder in De Omroeper beschreven. Ditmaal toont en vertelt hij over nieuwe vondsten die hij met zijn metaaldetector naar de oppervlakte heeft weten te halen. Het is een verzameling opmerkelijk gaaf gebleven middeleeuwse kledingaccessoires, waarvan er enkele zelfs uit de tijd van het in 1350 verwoeste Naarden stammen.
Zandgat of vogelplas
In een boomrijke hoek van het Naardermeer bevindt zich het diepste watertje van het natuurgebied. Het is niet op natuurlijke wijze ontstaan, maar het resultaat van een zo lang mogelijk stilgezwegen zandwinningsproces. Henk Schaftenaar licht toe waarom het in 1963 gegraven meertje door de ambtenaren maar beter met vogelplas dan met zandgat kon worden aangeduid.
Nerdenus
Weinigen in Naarden zullen weten wie Nerdenus was. Toch was de in 1546 in Naarden geboren Henricus Antonides een erudiete hooggeleerde die belangrijke publicaties op zijn naam had staan. Wie hij precies was en waaruit zijn band met Naarden bestond, wordt in dit artikel verteld.
De Zanddijk
Iedere Naarder kent wel de Zanddijk, de oude strandwal tussen fort Ronduit en Valkeveen. Hoewel hij als onderdeel van een vogelreservaat niet toegankelijk is, kan hij vanaf de hoge Oostdijk goed worden waargenomen. In dit artikel wordt uitgelegd waarom het bij dit aardkundig erfgoed niet gaat om een door mensenhanden opgeworpen zeewering, maar om een door de natuur zelf gevormd fenomeen met de wetenschappelijke naam stormrug.
Oud schepenboek terug in Naarden
In de loop der tijd is de gemeente Naarden menig archiefstuk kwijtgeraakt. Soms komt er een terug, zoals het eerste Schepenboek met gegevens uit het Leicestertijdperk rond 1586. Het inmiddels fraai gerestaureerde boek is nu veilig opgeborgen in het Stadsarchief.
Het Penne Bot
Het laatste artikel besteedt aandacht aan een van de vele historische veldnamen in Naarden. Henk Schaftenaar gaat nader in op de naamsoorsprong van een nog bestaand weilandperceel in de Keverdijksche Overscheensche polder.
Gezien de aard van de artikelen zijn de talrijke illustraties van het juninummer in veelkleurendruk afgebeeld. Mede daardoor is het een waardevolle uitgave geworden, die het verdient door iedere in de historie van zijn woonplaats geïnteresseerde Naarder te worden gelezen.
’Een zegenrijke inrichting’ in Naarden
Tussen 1905 en 1979 werden honderden aan ouderzorg tekortkomende kinderen liefdevol opgenomen en verzorgd in het kinderhuis van het Leger des Heils te Naarden. ‘Een zegenrijke inrichting voor de kinderen’, zo kwalificeerde geneesheer Le Coultre het tehuis aan de Lambertus Hortensiuslaan.
In het zojuist verschenen herfstnummer van De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, beschrijft Annie Verweij in een goed gedocumenteerd artikel de geschiedenis van het kindertehuis.
Ook de volgende artikelen in deze nieuwe Omroeper belichten diverse aspecten uit Naardens verleden.
Piepers jassen voor de militair
Tot aan 1500 militaire magen moesten dagelijks worden gevuld tijdens de bloeitijd van het garnizoen van Naarden, zo rond de vorige eeuwwisseling. Handen te kort kwamen ze in de kazernes.
Burgerpersoneel moest bijspringen en kon een aardige cent verdienen in de catering van de militair. Vooral de vrouwen in de Vestingstad maakten zich verdienstelijk door jarenlang tonnen aardappelen te schillen. In dit artikel een terugblik op een succesvolle symbiose militair/burger in de gloriejaren van het grote garnizoen Naarden.
Stratego voor pruikendragers
Hoewel Naarden in de 17e eeuw beschouwd werd als belangrijk strategisch steunpunt in de verdediging van Amsterdam, kon de stad niet altijd rekenen op de spontane medewerking van de magistraten van de machtige Amstelstad wanneer het op de modernisering van de vestingwerken aankwam. Wat daar precies de oorzaken van waren en hoe de problemen uiteindelijk ten gunste van Naarden werden opgelost, wordt door Henk Schaftenaar in een boeiend artikel uiteengezet.
Laag Bussum in 1796
Dezelfde schrijver schetst de ontwikkeling van het boerengehucht Bussum dat tot 1817 onder de gemeente Naarden viel. Hij doet dat aan de hand van een kaart die de latere generaal Krayenhoff in 1796 liet samenstellen.
Valkeveen in ets
Het herfstnummer van de Omroeper besluit met de beschrijving van een drietal unieke etsen van ‘Valkeveen aan Zee’, gemaakt door Willem Witsen in het begin van de vorige eeuw, toen het witte strand aldaar nog door de zilte golven van de Zuiderzee werd beroerd.
Ook de andere artikelen in deze Omroeper zijn zoals gebruikelijk ruim voorzien van zeldzame oude foto’s die merendeels afkomstig zijn van particuliere verzamelingen.
De sluis vierhonderd jaar
De stenen boogbrug die de Marktstraat met het Arsenaal verbindt, bestond vorig jaar vierhonderd jaar. Deze voor de Vesting tegenwoordig onmisbare verkeersschakel, die op dit moment wordt gerestaureerd, werd lange tijd beschouwd als slechts de begaanbare bovenbouw van een veel belangrijker element, te weten een in 1606 gebouwde inundatiesluis. Ook al zijn de sluisdeuren allang verwijderd, de plek waar de brug staat wordt door de meeste Naarders nog steeds met ‘de sluis’ aangeduid. Met deze waterkering, die ook als spuisluis en doorgang voor zandschuiten werd gebruikt, kon bij een acute oorlogsdreiging het land rond de vesting Naarden onder water worden gezet.
In dit artikel wordt uitgebreid aandacht besteed aan de oorsprong en de betekenis van Naardens belangrijkste waterwerk uit het verleden.
Ook de andere artikelen in het nummer zijn beslist de moeite van het lezen waard. Hier volgt en summiere inhoudsbeschrijving.
Naarden in het rampjaar vereeuwigd
Adam-Frans van der Meulen, een Nederlandse hofschilder in dienst van Lodewijk de Veertiende, reisde in het rampjaar 1672 mee in het leger van de zonnekoning om de manoeuvres van de Franse troepen in de Lage Landen met potlood en penseel vast te leggen. Ook van het voorterrein rond Naarden maakte deze kunstenaar met welhaast militaire precisie schilderingen. Het zijn behalve mooie ook zeer interessante werken, omdat ze een betrouwbaar beeld geven van hoe de Vesting er in die tijd uitzag.
Boerderij Oud Naarden springlevend
Dit artikel schetst de ontwikkeling van het bijna zes eeuwen oude boerenbedrijf op het landgoed Oud Naarden. Niet ver van de plek waar in 1420 twee ondernemende monniken van de orde van Sint Paulus als eersten in de omgeving een paar koetjes weidden, blijkt het in Nederland zo vaak als zieltogend beschreven boerenbedrijf op Oud Naarden althans nog springlevend te zijn.
Tussen beerput en waterzuivering
Het laatste artikel behandelt een delicaat onderwerp. Tot ver in de vorige eeuw werden in de vesting Naarden menselijke en dierlijke uitwerpselen, gootsteendrab en straatslib door een moeilijk bereikbaar stelsel van buizen ongezuiverd op de vestinggrachten geloosd. Vooral in vrieswinters waren rioolverstoppingen aan de orde van de dag. Met een altijd in de schuur aanwezige puttenschep probeerden de Vestingbewoners het probleem zelf op te lossen. De gemeentewerklieden op de van verre waarneembare beerwagen hadden het hele jaar door volop werk. Een onfrisse toestand waaraan in 1981 een einde kwam toen een nieuw rioolstelsel en een moderne afvalwaterzuiveringsinstallatie in gebruik werd genomen.
Door de aard van de onderwerpen verschijnt dit nummer van De Omroeper met alle illustraties in volledige kleurendruk, waardoor het voor de in de plaatselijke historie geïnteresseerde lezer een extra fraaie uitgave is geworden.
’Janus koopt alles’
Tot ver in de vorige eeuw telde de Vesting Naarden een aantal figuren die door een opmerkelijk beroep of een bijzondere liefhebberij kleur gaven aan het dagelijks leven in een gezellig stadje. Ze woonden in achterafstraatjes of in een woonschuit in een van de vestinggrachten. Een bij iedere Naarder welbekende representant van die groep was Janus Beekvelt.
Janus dreef een handel in lompen en oude metalen, dit ruim genomen want een blikvanger aan de muur van zijn woning meldde ‘Janus koopt alles’. Op kermissen en andere feestelijke gebeurtenissen leverde Janus op eigen ludieke wijze een steentje bij aan de verhoging van de feestvreugde. In het zojuist verschenen voorjaarsnummer van De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, beschrijven Cornelie van Uuden en Annie Verweij de achtergrond en de levensloop van deze sympathieke Vestingbewoner, die leefde in een tijd waaraan menig Naarder met weemoed en plezier zal terugdenken.
Naast het verhaal over Janus bevat de nieuwe Omroeper nog drie lezenswaardige artikelen waarvan hieronder een korte inhoudsbeschrijving volgt.
De kolfbanen van Naarden
Zo populair als golfen nu is, zo geliefd was het kolfspel in de zeventiende eeuw. Naarden was in die tijd twee kolfbanen rijk, een bij de Laegieskamp en een in de buurt van ‘Jan Tabak’. Henk Schaftenaar neemt de lezer mee naar de historische locaties en vertelt tussendoor over de oorsprong en de spelregels van dit in onze gemeente sinds 1813 verdwenen volksvermaak.
De veemarkt van Naarden
Tussen 1380 en 1965 werden er in Naarden jaarlijkse veemarkten gehouden. In vroeger eeuwen moet dit evenement duizenden bezoekers hebben getrokken, mede doordat er tegelijkertijd kermis werd gevierd. Van het tijdvak 1946-1965 zijn exacte cijfers bekend van het aantal koeien en paarden dat werd verhandeld. Henk Schaftenaar en Coen Mulder blikken terug op een periode van kletsende handslagen, grote sigaren, dikke portefeuilles en cognac met suiker.
De synagoge in de Raadhuisstraat
In het slotartikel worden de in een eerdere Omroeper getoonde interieurfoto’s van de synagoge Beth Shalom in de Raadhuisstraat nader onder de loep genomen. Jaap Groeneveld bemerkte namelijk opmerkelijke verschillen. Een heldere reconstructie van zijn hand laat zien hoe het binnenste van het in 1935 verdwenen gebouw er in werkelijkheid moet hebben uitgezien.
Robuust van gestalte en streng in de leer
Zo herinneren veel oudere Naarders zich Johannes H.Th. Hermsen die van 1927 tot 1956 als pastoor van de Sint-Vituskerk de beminde gelovigen van zijn parochie met vaste hand op het rechte pad begeleidde.
Pastoor Hermsen was naast zielenherder een stuwende kracht in het katholiek onderwijs in Naarden en een ijveraar voor een rijk rooms verenigingsleven in zijn parochie. Hij bezat bovendien een zakelijk instinct en liet behalve een nieuwe pastorie huizen bouwen voor grote katholieke gezinnen in de Bussumerstraat en de Turfpoortstraat. De benodigde financiën putte hij grotendeels uit de nalatenschap van zijn bemiddelde ouders.
Cornelie van Uuden en Annie Verweij kregen toestemming het kerkarchief van de Sint-Vitusparochie te raadplegen om vervolgens een indringend portret te schetsen van een markante pastoor uit het Naarden van de eerste helft van de vorige eeuw. Met hun verhaal opent De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, zijn pas verschenen juninummer.
Een viertal artikelen, alle van de hand van de Naardense chroniqueur Henk Schaftenaar, completeert een interessante uitgave. Hier volgen korte inhoudsbeschrijvingen.
Groentestallen voor het Oude Gemeentehuis
Onder deze naam schilderde Adrianus Eversen (1818-1897) een kleurrijk tafereel voor het Stadhuis van Naarden. Het olieverfschilderij dook vorig jaar op bij een particulier in het buitenland en werd in een prijsklasse van boven de 100.000 euro te koop aangeboden. Hoe fraai het kunstwerk ook is, er vallen voor wat het Stadhuis en zijn omgeving betreft talrijke ongerijmdheden in te ontdekken. Welke precies wordt in dit artikel verteld.
De Oostdijk
Vrijwel iedere Naarder kent de Oostdijk, de voormalige zeewering die zich uitstrekte vanaf de Oostbeer tot aan Valkeveen. De dijk zoals we die nu kennen met het prachtige hooggelegen fietspad is het resultaat van verhogingen, verbredingen, versterkingen en verlengingen die vooral tussen 1826 en 1920 zijn aangebracht. Tot 1932 had de dijk een beschermende functie tegen wateroverlast bij stormvloeden op de Zuiderzee. Regelmatig onderhoud was een eerste vereiste om die functie te handhaven. Zij die daartoe verplicht waren, verzaakten nogal eens. In dit artikel wordt uiteengezet welke instanties of personen verantwoordelijk waren en hoe deze met veel moeite voortdurend op hun plicht moesten worden aangesproken.
De Kapitein Meijerbrug
De Kapitein Meijerweg kent iedere Naarder wel, maar een Kapitein Meijerbrug is slechts bij zeer weinigen bekend. Het is de overbrugging van de buitenvestinggracht tussen de eerder genoemde weg en de Amersfoortsestraatweg. Bruggen van verschillende aard hebben daar sinds mensenheugenis gelegen. De versie van 1914 werd door de Duitsers vlak voor het einde van de oorlog in 1945 opgeblazen. In 1948 werd een moderne brug met elektrische bediening gebouwd. De officiële opening ging met vele toespraken en feestelijkheden gepaard. Dit artikel vertelt alle bijzonderheden daarover.
Voor stadse beesten
De Omroeper besluit het juninummer met een beschrijving van een voorziening voor ‘stadse beesten’ die op verschillende plaatsen in de Vesting heeft gestaan, het laatst op het Ruijsdaelplein. Het gietijzeren geval was bestemd voor dorstige karrenpaarden en trekhonden die vroeger het dagelijks verkeer in de Vesting bepaalden.
Als altijd zijn de artikelen ruim geïllustreerd met uniek oud fotomateriaal.
De Omroeper met nieuwe Naardense verhalen
De straatweg van Naarden naar Huizen
Lang nadat vele streken in Nederland al voorzien waren van klinkerwegen, moest het verkeer tussen de Gooise plaatsen nog genoegen nemen met moeilijk begaanbare zandwegen. In de eerste helft van de negentiende eeuw kwam daarin verandering. De verbinding over een bestrate weg met Amersfoort kwam tot stand. Rond 1840 werd de straatweg tussen Naarden en Huizen aangelegd. In een artikel met veel oog voor detail vertelt Henk Schaftenaar hoe deze voor boeren, neringdoenden en burgers enorme verbetering niet werd gerealiseerd van rijkswege, maar het resultaat was van particulier initiatief in het Gooi zelf.
Het huisje van Tante Jannie Wortel
Tot 2001 heeft op de hoek van de Oud Huizerweg en het ‘Lange Pad’ naar de voormalige uitspanning Oud Naarden een huisje gestaan. Het kende diverse bewoners, van wie ‘Tante’ Jannie Wortel ongetwijfeld de markantste was. Wie de plek passeerde, zag haar dikwijls bezig hout te sprokkelen in het bos rond de woning, daarbij steevast vergezeld van een zwarte kat, een grote haan en een gespikkelde hond. Kinderen die nog in sprookjes geloofden, hielden haar voor een heks. Maar dan wel een heel lief heksje, zo herinnert Dick Neyssel, de beheerder van het nabijgelegen Vakantiehuis Amsterdam Zuid, zich nog levendig. Hij vertelt over het vrouwtje, dat tot in de jaren negentig haar potje nog kookte op een petroleumstel en haar huis verwarmde met een houtkachel.
Van harte welkom!
Een ieder die in militaire dienst is geweest, weet welk een belangrijke rol de militaire tehuizen vervulden. Je kon er in alle rust een kopje koffie drinken, gezellig een kaartje leggen of kameraden van andere onderdelen ontmoeten. Dat de belangrijke garnizoensplaats Naarden ook dergelijke instellingen kende, spreekt haast vanzelf. Henk Schaftenaar dook in de geschiedenis van de protestants militaire tehuizen van Naarden en vertelt hoe de landsverdedigers ook in onze woonplaats altijd op een warm onthaal konden rekenen.
’Als mollen in een gazon’
Tot ver in de vorige eeuw hebben er in het buitengebied van Naarden ontgrondingen plaatsgevonden. In het laatste stadium was de particuliere graafdrift van sommige grondeigenaren maar moeilijk af te remmen. In 1931 keerde de publieke opinie zich fel tegen een te ver gaande afzanding. Met een kop als ‘Als mollen in een gazon’ hekelde ook een groot landelijk dagblad de onverantwoorde expansiedrift. Henk Schaftenaar blikt terug op een controverse tussen vroege milieurakkers en fortuinzoekende zandafgravers tegen het midden van de vorige eeuw.
Een dubieuze huisnummering in de Gansoordstraat
Het herfstnummer van het tijdschrift besluit met een artikel over een volgens een attente lezer dubieuze huisnummering in de Gansoordstraat.
Zoals we van De Omroeper kennen, zijn alle artikelen van dit nummer ruim voorzien van zeldzame oude foto’s en ander historisch illustratie materiaal.
Boeiend en kleurrijk decembernummer van De Omroeper
De artikelen in het zojuist verschenen decembernummer van De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, zijn net zo boeiend als de illustraties mooi zijn. Totaalbeelden en details van oude schilderijen, historische geschriften, voorwerpen en landkaarten in kleur verluchten een zevental artikelen waarvan hieronder een samenvatting van de inhoud volgt.
Market Day Naarden
Onder deze titel schilderde Hermann Meyerheim in de 19e eeuw een markttafereel in Naarden. Het werk werd door de gemeente enkele jaren geleden op een veiling aangekocht en hangt in het Stadhuis. In eerste instantie lijkt het stuk sterk op het beroemde schilderij dat Cornelis Springer in 1864 van dezelfde plek vervaardigde. Bij nadere beschouwing zijn er echter opmerkelijke verschillen zichtbaar. Die worden aan de hand van gedetailleerde foto’s in dit artikel toegelicht.
De tuin van Meerlust
Wie langs de Karnemelksloot richting de Hilversumse Meent fietst, zal de ruime bocht opvallen die om de tuin van een dubbele woning voert. We hebben hier te maken met de gevolgen van een eeuwenoud recht, op grond waarvan een eigenaar van de toenmalige hofstede Meerlust zijn vruchtgebruik op de Meerdijk afpaalde. In dit artikel wordt uitvoerig ingegaan op de oorsprong en de handhaving van deze historische ‘wegomlegging’.
Het Gooise Gaderboek van 1703
Vanaf de Middeleeuwen tot aan 1847 werden er in het Gooi koptienden geheven. Het was een soort belasting die de agrarische bevolking van de streek aan haar landsheer verschuldigd was. De inningen werden in een zogeheten Gaderboek bijgehouden. Enige tijd geleden werd het Gaderboek van 1703 publiek geveild. De redactie van De Omroeper kreeg het onder ogen. Het leverde een interessante bijdrage op voor dit decembernummer.
Het duivelsrooster van Oud Naarden
Vrijwel iedere Naarder weet dat op ruwweg drie kilometer afstand van de Vesting midden in het Gooimeer een eerder Naarden heeft gelegen. Die stad werd tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten omstreeks 1350 en later door stormvloeden in de Zuiderzee volledig verwoest. Bij extreem lage waterstand is er door de eeuwen heen door diverse onderzoekers driftig naar overblijfselen, waaronder een kerkhofrooster, gezocht. Of hun speurtochten resultaten hebben opgeleverd, wordt in dit artikel beschreven.
De verlenging van de Oostdijk in 1878
De Oostdijk is een markant element in het groene landschap rond Naarden. Het kilometer lange fietspad bovenop de hoge kruin biedt een schitterend uitzicht over de weidse Naardermeent en het Gooimeer. Wat weinig Naarders zullen weten, is dat dit stuk slechts een gedeelte is van de totale slaperdijk; door dreigend overstromingsgevaar is hij in de 19e eeuw tot drie keer toe verlengd. Twee kilometer lang voert de voormalige waterkering door een bosrijke omgeving verder om pas tegen de hoge gronden van Oud Naarden tot stilstand te komen. Dit artikel vertelt over de dijkverlenging die in 1878 plaatsvond.
Van beurs naar knip
In 1579 werd het vermogen van het voormalige klooster Oud Naarden geschonken aan de stad Naarden met de bedoeling er een weeshuis van te stichten. Dat gebeurde ook, maar opeenvolgende stadsregeringen werden ervan beschuldigd de weeshuisgelden voor oneigenlijke bestemmingen te gebruiken. Een onverkwikkelijke zaak, waarover dominee Drijver in de jaren dertig een verhaal heeft geschreven. In geredigeerde vorm is zijn verhaal in dit artikel opgenomen.
Kommen langs de Westdijk
Over de ‘zeuven gaten’ spraken de boeren in Naarden wanneer ze het hadden over de kommen of waaien die langs de Westdijk lagen. Het waren restanten van dijkdoorbraken die voor het eerst in 1570 ontstonden. In het slotartikel van dit nummer wordt uiteengezet hoe onze voorouders na iedere stormramp met veel moeite probeerden de schade aan de dijk te herstellen.
Hotel het Bosch van Bredius, luxeverblijf in een oase van landelijke rust
De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, begint zijn pas verschenen eerste nummer van 2009 met een terugblik op het hotel Het Bosch van Bredius, dat in 1910 voor het eerst zijn deuren opende.
Het in een lommerrijke buurt van Naarden gelegen etablissement gold als een van de meest luxueuze gastverblijven van Nederland en kon zelfs bogen op een internationale bekendheid.
Behalve door een uitmuntende keuken was het hotel populair door de vele attracties die werden geboden, waaronder paardrijden, golfen en luisterrijke concerten.
‘Bosch van Bredius’ werd uitsluitend bezocht door de welgestelden. Een all-in verzorgd ‘koninginnedagweekend’ kostte in de jaren dertig 15 gulden per persoon, ongeveer het weekloon van de gemiddelde arbeider.
Een bombardement in het oorlogsjaar 1945 maakte voorgoed een einde aan het bestaan van Naardens beroemde hotel.
Henk Schaftenaar vertelt over een oord waar ooit in een oase van landelijke rust werd gelogeerd, vergaderd, gefeest en genoten van culinaire creaties en waaraan nu nog slechts een slordig bosje langs de A1 herinnert aan de plaats waar het heeft gestaan.
Een dominee in oorlogstijd
In de donkere jaren van de Tweede Wereldoorlog is de geloofsbeleving in Naarden, net als elders in Nederland, sterk. De kerken zijn goed gevuld. De mensen zoeken en vinden troost in een goede preek. In Naarden balanceert een dominee met de naam Poldervaart op het randje van arrestatie met zijn gloedvolle preken.
Deze predikant, die de Nederlandse Hervormde Kerk te Naarden diende van 1930 tot 1947, ontpopt zich al vroeg tot een sociaal bewogen uitdrager van het evangelie. Hij heeft de tijd mee, want Nederland wordt in de jaren dertig getroffen door een economische wereldcrisis, schrijnende werkloosheid en bittere armoede. Daar komt later de Tweede Wereldoorlog nog bij met aan het eind de beruchte hongerwinter. Dominee Poldervaart is een van de initiatiefnemers van een grootscheepse evacuatie van Naardense kinderen naar het noorden van het land waar de voedselschaarste minder nijpend is. Coen Mulder was een van die kinderen en vond het hoog tijd worden om eens een artikel aan deze bijzondere man te wijden.
Gymnastiekvereniging Flevo
Oproepen aan Naarders om foto’s beschikbaar te stellen voor De Omroeper vormen vaak de basis voor het schrijven van een leuk verhaal, zoals in dit nummer over de gymnastiekvereniging Flevo. Die werd in 1932 opgericht en groeide in de daaropvolgende jaren uit tot een bloeiende en actieve sportvereniging. Wel op christelijke grondslag, want dat moest in die tijd. Naast Flevo bestonden daarom Wilskracht, waar de katholieken zich thuis voelden, en Keizer Otto, waar iedereen welkom was.
Flevo deed niet alleen aan turnen, maar ontplooide ook andere activiteiten, zoals vakantiezomerkampen, toneelvoorstellingen, een tamboer- en pijperkorps, terwijl volop medewerking werd verleend aan het welslagen van talrijke festiviteiten, waarin de Naarders in het algemeen toch al zo’n grote traditie hebben hoog te houden.
In 1965 hield Flevo op te bestaan door een gebrek aan animo, een probleem waar door opkomende andere genoegens meerdere verenigingen in die tijd mee te kampen hadden. Riek Siegers uit de Huizerpoortstraat was een van de oprichters van Flevo. Haar dochter Ada Verhulp was een van degenen die foto’s en achtergrondinformatie beschikbaar stelde aan de hand waarvan Annie Verweij een stukje boeiend verenigingsleven wist samen te stellen.
Unieke foto’s
Alle artikelen in deze Omroeper zijn als vanouds weer ruim voorzien van oude, nooit eerder getoonde foto’s. We hebben ze even voor u geteld: vijftig stuks maar liefst.
Vissen op het Naardermeer
De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, besteedt in zijn onlangs verschenen juninummer ruim aandacht aan onder meer een van de verdwenen ambachtelijke beroepen in het Naardermeer.
Nederlands oudste natuurreservaat is tegenwoordig vooral bekend door zijn grote waarde voor de recreant en de natuurliefhebber. Vanuit observatiehutten en met fluisterboten kan men het vogelleven van dichtbij waarnemen. Een voettocht rondom het meer is voor de ware wandelaar uit heel Nederland inmiddels een must geworden.
Dat was vroeger wel anders. Tot ver in de vorige eeuw viel er voor de recreant veel minder te beleven. Het Naardermeer was in de eerste plaats een inkomstenbron voor de bewoners rond het meer. Jagers, kooikers, rietsnijders, mostrekkers en beroepsvissers vonden er hun broodwinning. Over de laatste categorie handelt het beginartikel van de nieuwe Omroeper. Hoofdpersoon daarin is Piet Hoetmer, telg uit een vissersgeslacht dat generatieslang aan het Naardermeer verbonden is geweest.
Na het overlijden van zijn vader in 1950 zette Piet het familiebedrijf voort tot aan het moment in 1992 waarop hij door omstandigheden het beroep vaarwel moest zeggen.
Henk Schaftenaar tekende uit de mond van de oud-visser een boeiend verhaal op, dat doorspekt is met traditionele in onze gemeente inmiddels verdwenen vaktermen, zoals fuiken, fleuren, schakelen, puiten, gebben, zegen en droogmikken.
Een vinkenbaan aan de Galgesloot
‘Op het vinkentouw zitten’, een ‘blinde vink’, een ‘slavink’ en meer van dergelijke uitdrukkingen stammen uit een tijd dat de jacht op dit vrolijke vogeltje de gewoonste zaak van de wereld was. De vangst vond plaats op een zogeheten vinkenbaan waarvan er in Nederland vooral in de achttiende eeuw ettelijke honderden te vinden waren. Ook de stad Naarden kon bogen op het bezit van een vinkenbaan. Na archiefonderzoek en navraag bij particulieren slaagde Henk Schaftenaar erin achter de exacte ligging van deze historische vangplaats te komen. Waar die was en hoe de beestjes destijds door het grootste roofdier ter aarde op slinkse wijze werden verschalkt en geconsumeerd, wordt door de auteur uitvoerig beschreven.
Een fotoalbum voor de commandant
De schrijver van bovengenoemde artikelen neemt ook het derde verhaal in dit nummer voor zijn rekening. Dat gaat over de regimentscommandant luitenant-kolonel Dignus Abraham Willem van der Moer (1874-1937). Het garnizoen Naarden heeft meerdere capabele commandanten gekend, maar Van der Moer was van toegevoegde waarde, omdat hij, naast het bezit van een respectabele conduitestaat, ons een schitterend fotoalbum heeft nagelaten. Het in leer gebonden en verguld op snee uitgevoerde werk werd de commandant door de beroepsofficieren van het garnizoen bij zijn afscheid in 1934 aangeboden. Uit het ruime aanbod foto’s heeft de redactie 25 opnamen geselecteerd die een aardig beeld geven van de militaire bedrijvigheid in en rond de vesting Naarden in de jaren dertig van de vorige eeuw.
‘Daar bij die molen’
Het juninummer besluit met een nooit eerder gepubliceerde foto en een beknopte beschrijving van de eerste bewoning van het landelijke buurtschap de Schapenmeent, dat zich later onder de naam tuindorp Keverdijk binnen enkele decennia zou ontwikkelen tot de snelst groeiende woonwijk van onze gemeente. Wie wil weten hoe de ‘Meent’ er in zijn oervorm uitzag, moet beslist dit nummer lezen.
Unieke foto’s
Talrijke unieke foto’s en situatieschetsen zorgen ook ditmaal weer voor een puike illustratie van het tijdschrift.
Strandleven in Naarden
Wie zich tegenwoordig een weg baant door het dichte struweel aan het eind van de Zuiderzeeweg tussen Oud Valkeveen en Oud Naarden kan zich nauwelijks voorstellen dat daar driekwart eeuw geleden nog een strandbedrijf floreerde.
Theehuis De Wijde Blik heette die uitspanning die uit de wijde omgeving talloze liefhebbers van pootjebaden tussen de schuimkoppen van de woelige Zuiderzee en later het IJsselmeer aantrok. De naam van het etablissement, die al naar de eigenaar op verschillende wijzen werd gespeld, liet aan duidelijkheid niets te wensen over: een onbelemmerd uitzicht over een wijduitgestrekte, nog niet ingepolderde, binnenzee. Het bedrijf begon op bescheiden schaal in 1925, breidde zich gestadig uit, maar hield op te bestaan in 1944 toen de Duitsers in de directe nabijheid een oefenbatterij voor luchtafweergeschut installeerden. Na de oorlog is nog even geprobeerd De Wijde Blik nieuw leven in te blazen, maar door een oprukkende zoetwatervegetatie die het eertijds blinkende zandstrand steeds meer ging overwoekeren, bleek dit een onhaalbare kaart.
In het pas verschenen septembernummer van De Omroeper, het historisch tijdschrift voor Naarden, vertelt Henk Schaftenaar over een verdwenen stukje bruisend strandleven in onze gemeente.
Zuster Appels van de wijkverpleging
Met de komst van Maria Jacoba Appels (1891-1964) begint in 1918 de geschiedenis van de Naardense wijkverpleging. De eerste vier decennia van deze instelling vallen samen met de loopbaan van deze wijkverpleegkundige. Annie Verweij blikt terug op het werkzame leven van een alom geliefde wijkzuster die met steun van velen de wijkverpleging in Naarden groot maakte.
Simson met de poortdeuren van Gaza
In een reeks artikelen besteedde Jan van Tuin al eerder in De Omroeper aandacht aan de bijbelse taferelen die vijf eeuwen geleden tegen de houten tongewelven van de Grote Kerk werden geschilderd. In dit artikel verklaart hij de ware betekenis van een zo’n schildering die tot nu toe een nogal raadselachtig karakter droeg.
De Abri bij de Huizer tol
De plek net buiten de Vesting aan het begin van de Amersfoortsestraatweg die de Abri wordt genoemd, dankt zijn naam aan een wachthuisje dat daar jarenlang voor reizigers van de Gooise tram heeft gestaan. Door de gunstige ligging langs een vaarweg ontwikkelde de plek zich tot een belangrijke goederenoverslagplaats en later tot bedrijfsterrein. Tegenwoordig vinden we er een modern woonwagenpark en een ruim parkeerterrein om de groeiende toeristenstroom naar de Vesting op te vangen. Henk Schaftenaar beschrijft de geschiedenis van de Abri, daarbij het accent leggend op de ontwikkeling als goederenoverslagplaats en bedrijfsterrein.
Pionieren op de Abri
We blijven nog even bij het onderwerp Abri, want in het slotartikel haalt Bart van Dulken herinneringen op aan de tijd dat hij zich met zijn vrouw Wil als eerste arkbewoner vestigde op de Abri. Hun behuizing was een woonark. Het besluit daarin te gaan wonen was geen neiging naar luxe, maar een gevolg van de heersende woningnood. De naam van hun drijvende woning ‘De Noodsprong’ verwijst daarnaar. Ervaring met wonen op het water hadden ze niet en normale voorzieningen ontbraken. Hoe ze er door een grote zelfwerkzaamheid toch in slaagden gezellig te wonen vertellen ze in dit artikel.
Unieke foto’s
Ruim vijftig zeldzame foto’s zorgen ook ditmaal weer voor een voortreffelijke illustratie van Naardens historisch tijdschrift.
Het Theosofisch Lyceum in Naerdinclant
Drafna kennen velen als de bult bij Valkeveen vanwaaraf je met de fiets zonder te trappen heerlijk naar beneden kunt suizen. Dat daar ooit op niveau onderwijs kon worden genoten, zullen weinigen zich nog weten te herinneren. Annie Verweij vertelt alles over het Theosofisch Lyceum in Naerdinclant.
Sober berichtje in een avondblad. Piet Veerman (1875-1952) stierf op het voetbalveld.
Een tragische gebeurtenis onderbrak in 1952 een voetbalwedstrijd tussen ‘Naarden’ en de Bussumse rivaal SDO. ‘Naarden’ overklaste zijn tegenstander aanvankelijk, maar dat ging ten koste van het hart van brugwachter Piet Veerman, ‘Naardens’ trouwste supporter. De gebeurtenis wierp direct een schaduw over het spel van onze stadgenoten. Henk Schaftenaar haalt herinneren op.
Lambertus Hortensius (1501/02-1574), rector, humanist, historicus
H.L.Ph. Leeuwenberg beschrijft de persoonlijke geschiedenis van Lambertus Hortensius, rector van de Latijnse school te Naarden. Als historicus maakte Hortensius zich verdienstelijk door de moord door de Spanjaarden in 1572 in detail vast te leggen.
Een groots ijsfeest te Naarden
‘Vitus’ besteedt aandacht, onder andere aan een grandioos ijsfeest dat in januari 1928 drommen publiek trok.
Onthutsende praktijken op de joodse begraafplaats van Muiderberg in het Stadhuis van Naarden in 1724 berecht
Harmen Snel schrijft over een berechting voor de schepenbank van Naarden. Dit naar aanleiding van onthutsende praktijken die in 1724 plaatsvonden op de joodse begraafplaats van Muiderberg.
Oude gevelwand in Gansoordstraat op foto terug
Het nummer sluit met een fraaie foto van de in 1931 gesloopte woningen aan de Gansoordstraat nummers 24, 22 en 20. Van het aanzien van die panden kenden we tot voor kort geen enkel beeld.
http://www.stichtingvijverberg.nl/indexjaargangen.htm